Obowiązek informowania osób trzecich o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym

Przedmiotem niniejszego artykułu jest znowelizowany przepis Kodeksu postępowania cywilnego, a mianowicie art. 7601 k.p.c. Przedmiotową regulacją, w związku z postępowaniem egzekucyjnym, ustawodawca wprowadził w obowiązek informowania osób trzecich o postępowaniu egzekucyjnym.

Zgodnie z treścią powyższego przepisu, na żądanie wierzyciela, którego roszczenie stwierdzone jest tytułem wykonawczym lub tytułem egzekucyjnym, organ egzekucyjny, który prowadzi egzekucję lub który jest właściwy do jej prowadzenia według przepisów kodeksu, udzieli mu informacji, czy przeciwko dłużnikowi prowadzone jest przez ten organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak, powiadomi go o stosowanych sposobach egzekucji oraz o wysokości egzekwowanych roszczeń, a także o aktualnym stanie sprawy.

Warto podkreślić, iż powyższy obowiązek dotyczy nie tylko odpowiedniego komornika sądowego, który nadzoruje postępowanie egzekucyjne, ale także właściwego sądu, który działa jako organ egzekucyjny.

Na etapie wprowadzania nowelizacji k.p.c., polski legislator podkreślał, iż zgodnie w Kodeksie postępowania cywilnego wyróżniony jest jedynie obowiązek informowania stron o przebiegu postępowania egzekucyjnego. Jednakże, brak jest przepisów, które odnoszą się do osób trzecich, tj. innych osób oprócz dłużnika i wierzyciela, których nie zawsze bezpośrednio dotyczy prowadzona egzekucja komornicza.

W związku z powyższym oraz zgodnie z orzecznictwem, w nawiązaniu do zasady równości (równouprawnienia) stron i uczestników postępowania, zarówno obowiązki, jak i uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym powinny dotyczyć nie tylko i wyłącznie wierzyciela i dłużnika, ale także pozostałych, potencjalnych uczestników postępowania, np. wierzycieli, którzy dopiero podejmą próbę obrony swoich praw oraz będą aktywnie działali w celu zaspokojenia swoich roszczeń.

Bez wątpienia, należy wskazać, że art. 7601 k.p.c. jest związany z zasadą jawności postępowania egzekucyjnego. Konsekwencją uzyskania informacji zgodnie z powyższym obowiązkiem jest m.in.:

  • możliwość przeglądania akt sprawy egzekucyjnej przez strony, uczestników postępowania, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz otrzymywanie odpisów lub wyciągów z tych akt (art. 9, art. 953 § 1 pkt 5 k.p.c.),

  • możliwość uczestniczenia stron i świadków w czynnościach organów egzekucyjnych (art. 812, art. 850, art. 945 § 1 k.p.c.),

  • możliwość sprzedaży zajętych składników majątkowych dłużnika w drodze licytacji publicznej.

Zgodnie z powyższym, art. 7601 k.p.c. wzmacnia zasadę jawności oraz rozszerza zakres podmiotów w postępowaniu egzekucyjnym o wierzycieli, którzy nie są uczestnikami obecnego postępowania, lecz posiadają właściwe roszczenia stwierdzone odpowiednim tytułem wykonawczym lub tytułem egzekucyjnym.

Konsekwencją wprowadzenia art. 7601 k.p.c. do obecnego porządku prawnego jest przede wszystkim większa ochrona praw wierzycieli od samego początku uzyskania informacji o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, które może ich dotyczyć. W związku z uzyskaniem tej odpowiedniej informacji, potencjalny wierzyciel może wystąpić m.in. z:

  • wnioskiem o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności,

  • wnioskiem o wszczęcie egzekucji albo o przyłączenie się do postępowania podziałowego w celu wzięcia udziału w podziale sumy uzyskanej z egzekucji,

  • wnioskiem o wyjawienie majątku dłużnika,

  • wnioskiem o poszukiwanie za wynagrodzeniem majątku dłużnika zgodnie z art. 7971 k.p.c.

Na koniec niniejszego artykułu, należy wskazać, iż art. 7601 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 20 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, zgodnie z którym komornik sądowy jest obowiązany zachować w tajemnicy wszelkie okoliczności sprawy, o których powziął wiadomość ze względu na wykonywane czynności.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Przyłączenie się wierzyciela do egzekucji

W niniejszym artykule przedstawię kwestię przyłączenia się wierzyciela do postępowania egzekucyjnego, które zostało wszczęte już wcześniej. Podstawę takiej konstrukcji prawnej jest art. 927 k.p.c.

Art. 927. [Przyłączenie się do egzekucji]

§ 1. Wierzyciel, który skierował egzekucję do nieruchomości po jej zajęciu przez innego wierzyciela, przyłącza się do postępowania wszczętego wcześniej i nie może żądać powtórzenia czynności już dokonanych; poza tym ma te same prawa co pierwszy wierzyciel

§ 2. W przypadku, o którym mowa w § 1, komornik składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o przyłączeniu się wierzyciela do egzekucji lub o złożenie wniosku do zbioru dokumentów.

Jedną z zasad konstrukcyjnych egzekucji z nieruchomości jest dopuszczalność prowadzenia w tym samym czasie w stosunku do określonej nieruchomości tylko jednego postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z tą zasadą, jeżeli toczy się postępowanie egzekucyjne z wniosku jednego wierzyciela i nie doszło do zajęcia nieruchomości, postępowania zainicjowane wnioskami innych wierzycieli łączy się z postępowaniem wszczętym najwcześniej (art. 921 § 2 zdanie drugie w związku z art. 925 k.p.c.).

Jeżeli natomiast zajęcie nieruchomości zostało już dokonane, jedność postępowania egzekucyjnego zapewnia art. 927 k.p.c., przewidujący, że wierzyciel, który skierował egzekucję do nieruchomości przez innego wierzyciela, przyłącza się do postępowania wszczętego wcześniej, przy czym nie może żądać powtórzenia czynności już dokonanych, mając w pozostałym zakresie te same prawa co pierwszy wierzyciel. W tej sytuacji, z mocy ustawy, dochodzi do obligatoryjnego połączenia postępowania wszczętego później z postępowaniem toczącym się wcześniej, w wyniku czego kształtuje się jedno wielopodmiotowe postępowanie egzekucyjne. Oczywiście, bieg tego postępowania nie narusza toku innych postępowań prowadzonych przez wierzycieli w celu wyegzekwowania dalszych świadczeń

Po przyłączeniu się kolejnych wierzycieli na podstawie art. 927 k.p.c. do toczącego się postępowania egzekucyjnego, w którego ramach skierowano egzekucję do nieruchomości, a więc po poszerzeniu strony podmiotowej, toczy się jedno postępowanie egzekucyjne, obejmujące jedną egzekucję. W konsekwencji toczy się także jedna – w znaczeniu procesowo-technicznym – sprawa egzekucyjna.

Przyłączenie się wierzyciela do postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 927 k.p.c. należy traktować jak wszczęcie egzekucji na jego rzecz, a tym samym wiązać je z zastosowaniem art. 924 i art. 925 k.p.c., zarówno w zakresie dokonania wpisu w księdze wieczystej, jak i skutków określonych w art. 930 § 1 k.p.c. W konsekwencji wierzyciel, który przyłączył się do postępowania egzekucyjnego, może powołać się wobec osoby trzeciej na skutki zajęcia nieruchomości tylko wtedy, gdy dokonano w księdze wieczystej wpisu o przyłączeniu lub złożono wniosek do zbioru dokumentów, chyba że osoba trzecia wiedziała o przyłączeniu (por. postanowienie Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie o sygn. akt I Ca 245/13).

W związku z tym, zgodnie z art. 49 ust. 1 u.k.s.e., komornik pobiera – niezależnie od liczby egzekwujących wierzycieli – jedną opłatę stosunkową określoną w tym przepisie, obliczoną od kwoty wyegzekwowanego świadczenia. Należy jednak zastrzec, że kwota stanowiąca podstawę obliczenia opłaty nie może być wyższa od sumy świadczeń egzekwowanych na rzecz wierzycieli prowadzących egzekucję, gdyż w braku takiego zastrzeżenia, jeżeli suma uzyskana ze sprzedaży byłaby wyższa niż suma egzekwowanych i podlegających zaspokojeniu świadczeń, komornik pobierałby opłatę także od nadwyżki podlegającej zwrotowi na rzecz dłużnika, czego zaaprobować nie można(por. np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., III CZP 51/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 115, z dnia 16 grudnia 2005 r., III CZP 116/05, OSNC 2006, nr 12, poz. 197, z dnia 16 października 2008 r., III CZP 90/08, OSNC 2009, nr 9, poz. 123, z dnia 12 lutego 2009 r., III CZP 142/08, OSNC 2009, nr 12, poz. 163 i z dnia 29 października 2009 r., III CZP 82/09, OSNC 2010, nr 5, poz. 67 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 maja 2006 r., P 18/05, OTK-A Zb.Urz. 2006, nr 5, poz. 53).

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Postępowanie w sprawie wydania tytułu wykonawczego przeciwko spadkobiercy dłużnika określonego w tytule wykonawczym

W niniejszym artykule przedstawię specyfikę postępowania, które dotyczy tytułu wykonawczego w przypadku śmierci dłużnika i wstąpienia w jego miejsce spadkobierców. Bardzo często w swojej praktyce zawodowej spotkałem się z sytuacją posiadania tytułu egzekucyjnego (np. wskazanego wyroku sądowego zasądzającego od dłużnika na rzecz wierzyciela określone świadczenie), jednakże dłużnik zmarł. W tym miejscu należy rozważyć kwestię dopuszczalności prowadzenia egzekucji przeciwko spadkobiercom poprzedniego dłużnika, jeżeli dług wchodzi w skład spadku. Takie postępowanie oczywiście może trwać wiele lat, jednakże mam nadzieję, że treść niniejszego artykułu pomoże zarówno wierzycielom, jak i dłużnikom, którzy poznają każdy etap postępowania w sprawie wydania przedmiotowego tytułu wykonawczego.

Specyfika postępowania w sprawie wydania tytułu wykonawczego przeciwko spadkobiercy dłużnika określonego w tytule wykonawczym łączy się z wydaniem przez sąd dwóch samodzielnych orzeczeń.

Pierwsze orzeczenie stanowi wyraz zezwolenia na wydanie tytułu przeciwko spadkobiercy (art. 778 w zw. z art. 788 k.p.c.) i jako takie stanowi podstawę wydania dalszego tytułu wykonawczego czyli kolejnego postanowienia, a zatem drugiego orzeczenia (i to o treści odpowiadającej przepisom rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wydanego w oparciu o art. 783 § 2 k.p.c., a określającej brzmienie klauzuli). Tytuł wykonawczy jest bowiem odrębnym sformalizowanym, o oznaczonej normatywnie treści, dokumentem urzędowym stwierdzającym istnienie i zakres nadającego się do egzekucji roszczenia wierzyciela i jednocześnie istnienie oraz zakres obowiązku prawnego dłużnika (art. 776, art. 783 k.p.c.). Oba orzeczenia podlegają zaskarżeniu, zaś powinnością organu egzekucyjnego jest niewątpliwie zawiadomienie dłużnika o wszczęciu egzekucji na określonej podstawie wraz z doręczeniem postanowienia sądowego zezwalającego na wydanie tytułu przeciwko spadkobiercy dłużnika (art. 795 § 2 i art. 357 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przy czym w ostatnim z wypadków jedynie w sytuacji w której nie dokonano doręczenia tego ostatniego postanowienia w sądowym postępowaniu klauzulowym).

Należy przy tym zauważyć, że zakresy zaskarżenia obu orzeczeń sądowych mogą być różne. Modelu tego nie zmienia regulacja porządkowa wynikająca z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości – regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych – która w § 181 określa sposób umieszczania klauzuli w wypadku wydania odrębnego postanowienia (w tym także w przypadku określonym art. 788 k.p.c.).

W tym miejscu należy wskazać, iż zakres postanowienia klauzulowego winien zawierać treść, która identyfikuje osobę aktualnego dłużnika np. „w zakresie punktu I wyroku przy uwzględnieniu punktu I postanowienia Sądu Rejonowego o z dnia 2 października 2016 r. w sprawie o sygn. akt II C 34/16″. Sama klauzula w wyraźny sposób powinna identyfikować dane dotyczące osoby dłużnika, którym nie jest osoba wskazana w tytule egzekucyjnym i to przy uwzględnieniu ogólnej zasady wynikającej z art. 804 k.p.c. zakazującej komornikowi (jako organowi egzekucyjnemu) weryfikacji poprawności tytułu, przy jednoczesnej powinności badania przesłanek określonych między innymi w przepisach dotyczących przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zauważyć przy tym należy, że przy istniejących wątpliwościach, co do jednoznaczności tytułu wykonawczego w sferze podmiotowej komornik powinien zawiadomić wierzyciela o wszczęciu egzekucji nie dokonując doręczenia postanowienia o rozszerzeniu podmiotowym klauzuli, ani nie wyjaśniając tej okoliczności na podstawie badania akt sprawy o nadaniu klauzuli.

Na sam koniec należy wskazać, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1985 r. w sprawie i sygn. akt III CZP 49/85, w której podkreślono, iż spadkobierca dłużnika, który – po nadaniu przeciwko niemu klauzuli wykonalności – złożył oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, nie może skutecznie żądać ograniczenia klauzuli wykonalności do wartości stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 k.c.), bez względu na to, czy dokonano, czy też nie dokonano spisu inwentarza. Natomiast może on wytoczyć powództwo z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. – powództwo opozycyjne.

Istotnym jest także wskazanie, że w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności sąd ogranicza się jedynie do badania tego, czy dokument, któremu ma nadać klauzulę, odpowiada warunkom formalnym tytułu egzekucyjnego oraz czy zachodzą okoliczności faktyczne pozwalające na ujawnienie z klauzuli wzmianek przewidzianych w art. 788-794 k.p.c. W postępowaniu tym sąd nie może wnikać w treść tytułu egzekucyjnego ani też kwestionować istnienia uprawnienia wierzyciela lub obowiązku dłużnika, co może być korygowane jedynie w ramach powództwa przeciwegzekucyjnego z art. 840 k.p.c.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Śmierć wierzyciela lub dłużnika w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego

W niniejszym artykule przedstawię kwestię śmierci wierzyciela lub dłużnika w związku z prowadzonym przez komornika postępowaniem egzekucyjnym. W pierwszej kolejności wskażę stosowne przepisy prawne, które uregulowały konsekwencje śmierci dłużnika lub wierzyciela w części Kodeksu postępowania cywilnego dotyczącej postępowania egzekucyjnego.

Podstawowym przepisem jest art. 819 k.p.c., który został przewidziany w dziale czwartym k.p.c. Zgodnie z jego treścią, organ egzekucyjny zawiesza postępowanie z urzędu również w razie śmierci wierzyciela lub dłużnika. Postępowanie podejmuje się z udziałem spadkobierców zmarłego (art. 819 § 1 k.p.c.), zaś jeżeli spadkobiercy dłużnika nie objęli spadku albo nie są znani, a nie ma kuratora spadku, sąd na wniosek wierzyciela ustanowi dla nich kuratora (art. 819 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z powyższym, śmierć wierzyciela lub dłużnika w toku postępowania egzekucyjnego powoduje zawieszenie tego postępowania z urzędu. Należy podkreślić, że istota art. 819 k.p.c. dotyczy tylko i wyłącznie przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez komornika. Powyższy przepis nie obejmuje sytuacji, gdy śmierć wierzyciela lub dłużnika nastąpiła przed wszczęciem tego postępowania. W takich okolicznościach wszczęcie egzekucji możliwe jest jedynie po nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercom dłużnika.

Zgodnie z procedurą, komornik wydaje stosowne postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego zgodnie z dyspozycją art. 819 § 1 k.p.c., wskazując, iż powziął on informację o śmierci dłużnika lub wierzyciela. W zależności od podmiotu, który zmarł, komornik przesyła powyższe postanowienie drugiej stronie z pouczeniem o możliwości zaskarżenia przedmiotowego postanowienia zgodnie z treścią art. 767 k.p.c.

W dalszej kolejności należy wskazać, iż zawieszone postępowanie egzekucyjne może zostać podjęte zgodnie z przepisami prawa. Tak więc, podstawą podjęcia zawieszonego postępowania może być:

  1. wniosek spadkobierców, którzy legitymują się prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po dłużniku lub wierzycielu (takie stanowisko zostało potwierdzone w judykaturze, m.in. postanowienie SN z dnia 2 lipca 1975 r., I CZ 98/75, OSNCP 1976, nr 6, poz. 142);

  2. wniosek wykonawcy testamentu;

  3. wniosek kuratora spadku albo kuratora ustanowionego przez sąd zgodnie z dyspozycją art. 819 § 2 k.p.c.

Zgodnie z moją praktyką, ale także ze stanowiskiem doktryny prawniczej, nie można zawiesić postępowania egzekucyjnego w wypadku śmierci dłużnika, który w tytule wykonawczym zobowiązany został do osobistego działania lub zaniechania. Prowadzenie tego rodzaju egzekucji byłoby sprzeczne z treścią i istotą tytułu wykonawczego, zatem w takim przypadku egzekucja powinna zostać umorzona zgodnie z dyspozycją art. 825 pkt 3 k.p.c.

Na sam koniec warto dodać, iż z sytuacją śmierci, najczęściej dłużnika, spotykam się bardzo często. Obecnie praktyka zmierza – ze względu na zasadę ekonomiki procesowej – do przyspieszenia podjęcia zawieszonego postępowania egzekucyjnego, jednakże w głównej mierze zależy to od szybkiego zakończenia procesu spadkowego i uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Skutki zajęcia ruchomości w oparciu o art. 848 k.p.c., a odpowiedzialność karna dłużnika za przestępstwo z art. 300 § 2 k.k.

W niniejszym artykule przedstawię kwestię, czy zbycie rzeczy zajętej w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego, może wyczerpywać znamiona przestępstwa określonego w art. 300 k.k.

Bardzo często w praktyce spotykam się z pytaniem, jakie skutki dla postępowania egzekucyjnego wywołuje zajęcie danej ruchomości. Z odpowiedzią na powyższy problem przychodzi art. 848 k.p.c., zgodnie z którym, zajęcie ma ten skutek, że rozporządzenie ruchomością dokonane po zajęciu nie ma wpływu na dalszy bieg postępowania, a postępowanie egzekucyjne z zajętej ruchomości może być prowadzone również przeciwko nabywcy. Przepis ten nie narusza przepisów o ochronie nabywcy w dobrej wierze. Z powyższego przepisu k.p.c. wynika, iż dłużnik nie może skutecznie rozporządzać zajętą ruchomością, jeżeli miałoby to wpływ na udaremnienie egzekucji poprzez m.in. sprzedaż, użyczenie. Co do zasady, nabywca zajętej rzeczy nie nabywa prawa własności takiej rzeczy, chyba że działał w dobrej wierze. Jeżeli więc nabywca nie wiedział o zajęciu (działał w dobrej wierze), uzyska własność dopiero z chwilą objęcia danej ruchomości w posiadanie. Nie powoduje to jednak ustania skutków zajęcia. W konsekwencji, nabywca w dobrej wierze może domagać się ochrony swych praw do zajętej ruchomości m.in. poprzez wytoczenie powództwa przewidzianego w art. 841 k.p.c.

W tym miejscu należy odnieść się także do głównego tematu niniejszego artykułu i odpowiedzialności karnej dłużnika w związku ze zbyciem ruchomości mimo toczącego się postępowania egzekucyjnego. Przed takim dylematem stanął Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt I KZP 31/04. Powyższe zagadnienie prawne skupiało się wokół dwóch pytań:

1. Czy wskazana w art. 300 § 2 k.k. przesłanka zbycia przez dłużnika składników swojego majątku odnosi się również do majątku zajętego?

2. Jeżeli tak, to czy w takim wypadku sąd karny powinien badać wskazaną w art. 848 k.p.c. in fine przesłankę ochrony nabywcy działającego w dobrej wierze?

Zdaniem Sądu Najwyższego problem związku postępowania egzekucyjnego z odpowiedzialnością karną dotyczy przede wszystkim wykładni przepisu art. 300 § 2 k.k. W postanowieniu Sąd Najwyższy wskazał, iż komentowany przepis sformułowany jest jasno i nie nastręcza żadnych trudności interpretacyjnych. Jakiekolwiek wątpliwości powinny mieć źródło nie w trudnościach interpretacyjnych znamienia „składniki swego majątku zajęte”, lecz w niezrozumieniu istoty przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. oraz pełnego zakresu znaczeniowego pojęcia „zajęcie” (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2005 r. w sprawie o sygn. akt I KZP 31/04).

W dalszej kolejności należy przytoczyć treść art. 300 § 2 k.k., zgodnie z którym, kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Jak zostało podkreślone w przedmiotowym postanowieniu Sądu Najwyższego, „zajęcie” oznacza decyzję właściwego organu, mocą której następuje odebranie jakiemuś podmiotowi swobody w rozporządzaniu przysługującym mu, określonym prawem majątkowym. Zatem, poza instytucją procesową postępowania egzekucyjnego toczącego się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czy środkami przymusu stosowanymi na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego – art. 295, Kodeksu karnego skarbowego – art. 169, pojęcie to odnosi się także do takich czynności, jak położenie na czymś aresztu, zatrzymanie chwilowe, zarekwirowanie, wzięcie w posiadanie, oddanie na przechowanie osobie godnej zaufania wydanych lub znalezionych w toku przeszukania przedmiotów mogących stanowić dowody w sprawie (zob. wyrok SN z dnia 15 czerwca 2004 r., II KK 38/03, OSNKW 2004, z. 7-8, poz. 76). Uwzględnienie takiego zakresu znaczeniowego pojęcia „zajęcie”, nawet bez dalszej analizy, wskazuje na wadliwość rozumowania, wyprowadzającego z treści art. 848 k.p.c. wątpliwość co do znamienia „mienia zajętego”, jeśli się zważy, że przepis ten dotyczy braku wpływu rozporządzenia przez dłużnika zajętą rzeczą w postępowaniu egzekucyjnym, które może być prowadzone przeciwko nabywcy, lecz nie dotyczy innych, wyżej przytoczonych postaci tego pojęcia.

Na sam koniec należy przytoczyć główne tezy postanowienia Sądu Najwyższego. Przede wszystkim zbycie ruchomości, która została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie k.p.c., może wyczerpywać znamiona przestępstwa określonego w art. 300 § 2 k.k., mimo przewidzianej w art. 848 k.p.c. możliwości kontynuowania postępowania egzekucyjnego przeciwko nabywcy rzeczy, ale tylko jeżeli zaistnieje skutek w postaci udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela. Co więcej, skoro dla kompletności znamion przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. niezbędne jest spowodowanie objętego umyślnością skutku w postaci „udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia swego wierzyciela” to w sytuacji kontynuowania toczącej się egzekucji wierzytelności w stosunku do nabywcy „mienia zajętego”, skutek może nie zaistnieć, a więc nie dojdzie do przypisania sprawcy czynu przestępstwa z art. 300 § 2 k.k.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Kurator dłużnika

W niniejszym artykule przedstawię kwestię ustanowienia kuratora dla dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym. W pierwszej kolejności należy przywołać podstawę prawną powyższej instytucji. Zgodnie z art. 802 k.p.c., jeżeli miejsce pobytu dłużnika nie jest znane, sąd ustanowi dla niego kuratora z urzędu, gdy egzekucja ma być wszczęta z urzędu, w innych zaś sprawach – na wniosek wierzyciela. W tym miejscu należy wskazać, iż art. 802 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 144 k.p.c., jednakże ustanowienie kuratora w postępowaniu rozpoznawczym nie rozciąga się na postępowanie egzekucyjne.

Pierwszą z przesłanek ustanowienia kuratora jest uprawdopodobnienie, że miejsce pobytu strony nie jest znane. Drugą przesłanką jest konieczność doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji wywołującego potrzebę podjęcia obrony praw dłużnika (art. 143 kp.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Obie powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ta więc, samo twierdzenie wierzyciela, że miejsce pobytu dłużnika nie jest znane, nie spełnia przesłanki uprawdopodobnienia.

Jeżeli chodzi o procedurę ustanowienia kuratora to rozstrzyga o tym sąd egzekucyjny na wniosek wierzyciela albo na żądanie uprawnionego organu lub komornika. Przedmiotowy sąd sprawuje nadzór nad kuratorem, a więc m.in. wydaje zaświadczenia (art. 604 k.p.c.), przyznaje wynagrodzenie (art. 597 k.p.c. w zw. z art. 605 k.p.c.), bada sprawozdania (art. 595 i 596 k.p.c.). Z drugiej strony kurator obowiązany jest reprezentować dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym, a więc odbierać za niego wszelkie pisma związane z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, odpisywać na pisma, wytaczać ewentualne powództwa przeciwegzekucyjne.

Należy podkreślić, iż zarówno w przypadku ustanowienia kuratora z urzędu, jak i na wniosek wierzyciela – sąd wydaje stosowne postanowienie, bardzo często na posiedzeniu niejawnym, w którym wskazuje, jaki podmiot zostaje kuratorem oraz jego adres do doręczeń.

Na sam koniec warto dodać, iż zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2000 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 5/00, jeżeli egzekucję wydania nieruchomości prowadzi komornik wybrany zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. nr 133, poz 882 ze zm.), to właściwym do ustanowienia kuratora dla dłużnika nieznanego z miejsca pobytu (art. 802 k.p.c.) jest sąd rejonowy, przy którym działa ten komornik.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Obowiązek zaniechania danej czynności albo nieprzeszkadzania przez dłużnika czynności wierzyciela

W niniejszym artykule przedstawię kwestię szczególnych obowiązków dłużnika, które zostały przewidziane w przepisach dotyczących egzekucji świadczeń niepieniężnych, a mianowicie obowiązku zaniechania danej czynności albo nieprzeszkadzania przez dłużnika czynności wierzyciela.

Funkcją egzekucji sądowej jest wymuszenie na dłużniku wykonania obowiązku (z łac. dare, facere, pati) określonego w tytule wykonawczym. Między innymi przewidziane są również środki łamania oporu dłużnika lub innych osób, jeżeli czynnie lub biernie przeszkadzają czynnościom komornika przez ich utrudnianie albo uniemożliwianie (art. 765 k.p.c.). Potrzeba usuwania oporu (biernego lub czynnego) dłużnika występuje również, gdy opór skierowany jest przeciwko czynnościom (facere) wierzyciela, do wykonania których dłużnik został zobowiązany w tytule egzekucyjnym, lecz ich dobrowolnie nie wykonuje. Chodzi tu o czynności, które może wykonać także inna osoba, zwane są w nauce czynnościami zastępowalnymi lub zamiennymi (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1986 r., sygn. III CZP 79/86).

W art. 1049 § 1 k.p.c. ustawodawca uregulował egzekucję czynności zastępowalnej, zgodnie z którym, jeżeli w samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w razie niewykonania przez dłużnika w wyznaczonym terminie czynności, którą może wykonać także inna osoba, wierzyciel będzie umocowany do wykonania tej czynności na koszt dłużnika – sąd, w którego okręgu czynność ma być wykonana, na wniosek wierzyciela wezwie dłużnika do jej wykonania w wyznaczonym terminie, a po bezskutecznym upływie terminu udzieli wierzycielowi umocowania do wykonania czynności na koszt dłużnika. Na żądanie wierzyciela sąd przyzna mu sumę potrzebną do wykonania czynności.

W tym miejscu należy wskazać, iż umocowanie wierzyciela do wykonania na koszt dłużnika wskazanej w tytule egzekucyjnym czynności (facere) mieści w sobie nakaz jej znoszenia (pati) przez dłużnika. Ponadto, upoważnienie wierzyciela udzielone mu przez sąd egzekucyjny na podstawie art. 1049 k.p.c. stwarza w rozumieniu art. 1051 k.p.c. dla dłużnika zakaz szeroko rozumianego przeszkadzania czynnościom, do wykonania których wierzyciel został upoważniony. Należy wskazać, iż nie można przyjmować wykładni ograniczającej dopuszczalność łamania oporu dłużnika tylko do niektórych postaci przeszkadzania egzekucji czynności zamiennych (zastępowalnych).

Tak więc każdy bezprawny opór dłużnika, wywołujący skutki sprzeczne z celem egzekucji czynności zamiennej (zastępowalnej), podlega na wniosek wierzyciela z polecenia sądu (art. 1051 § 3 in fine k.p.c.) usunięciu przez komornika w sposób przewidziany w art. 765 k.p.c.

Innym istotnym przepisem w związku z powyższą instytucją prawa cywilnego jest art. 1051 k.p.c., zamieszczony w przepisach szczególnych o egzekucji w dziale dotyczącym egzekucji świadczeń niepieniężnych. Komentowany przepis stanowi swoistą formę egzekucji mającej na celu wymuszenie podporządkowania się przez dłużnika ciążącemu na nim obowiązkowi zaniechania określonej czynności albo nieprzeszkadzania w czynnościach wierzyciela. Przepis ten w jego zasadniczych częściach powtarza dyspozycje art. 838 k.p.c.

Art. 1051 k.p.c.

§ 1. Jeżeli dłużnik ma obowiązek zaniechać pewnej czynności lub nie przeszkadzać czynności wierzyciela, sąd, w którego okręgu dłużnik działał wbrew swemu obowiązkowi, na wniosek wierzyciela po wysłuchaniu stron i stwierdzeniu, że dłużnik działał wbrew obowiązkowi, nałoży na niego grzywnę. Tak samo sąd postąpi w razie dalszego wniosku wierzyciela;

§ 2. Ponadto sąd może na wniosek wierzyciela zobowiązać dłużnika do zabezpieczenia szkody, grożącej wierzycielowi wskutek dalszego działania dłużnika wbrew obowiązkowi. W postanowieniu sąd może wskazać wysokość i czas trwania zabezpieczenia;

§ 3. Jeżeli w samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w razie dokonania zmiany sprzecznej z obowiązkiem dłużnika wierzyciel będzie uprawniony do usunięcia tej zmiany na koszt dłużnika, sąd na wniosek wierzyciela po wysłuchaniu stron upoważni wierzyciela do usunięcia tej zmiany na koszt dłużnika. Na żądanie wierzyciela sąd przyzna mu sumę na ten cel potrzebną. W razie oporu dłużnika sąd na wniosek wierzyciela poleci komornikowi usunięcie oporu.

Obowiązek nieprzeszkadzania przez dłużnika czynności wierzyciela może wynikać z tytułu egzekucyjnego, jakim jest wyrok wydany w odrębnym postępowaniu o naruszenie posiadania, może on jednak również wynikać z tytułu egzekucyjnego w sprawie toczącej się w zwykłym postępowaniu według ogólnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, a w szczególności z wyroku wydanego w sprawie z powództwa właściciela nieruchomości władnącej o zakazanie naruszeń (art. 251 k.c. w związku z art. 222 § 2 k.c.). Szczególna forma egzekucji przewidziana w art. 1051 k.p.c. ma więc na celu zrealizowanie wszelkich tytułów egzekucyjnych wkładających na dłużnika obowiązek nieprzeszkodzenia czynnościom wierzyciela, a nie jedynie tytułów egzekucyjnych wydanych w wyniku postępowania posesoryjnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1967 r., sygn. III CZP 80/67).

Na sam koniec należy nadmienić, że do prowadzenia egzekucji stosownie do art. 1051 k.p.c., tak jak w zasadzie do prowadzenia każdego innego rodzaju egzekucji, nie wystarczy sam tytuł egzekucyjny. Aby nadawał się on do egzekucji, tytułowi temu powinna być nadana klauzula wykonalności. Podstawą egzekucji jest bowiem tytuł wykonawczy, którym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776 k.p.c.).

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku

W niniejszym artykule postanowiłem opisać szczegółowe zajęcie wierzytelności związane z podatkami, z którym to zajęciem coraz częściej spotykam się w praktyce w postępowaniach egzekucyjnych.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do podstawy prawnej przedmiotowego zajęcia, a więc art. 9022 k.p.c. Zgodnie z § 1 komentowanego przepisu, zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.) obejmuje także wierzytelności przyszłe, wynikające z nadpłaty lub zwrotu podatku powstałych w ciągu roku od dnia dokonania zajęcia. Ponadto, dłużnik wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku składa oświadczenie, o którym mowa w art. 896 § 2, dopiero po powstaniu zajętej wierzytelności albo informuje o braku swojej właściwości (§ 2). W dalszej kolejności, wykonując zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, organ podatkowy dokonuje doręczeń komornikowi wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej, w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 67 § 2c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (§ 3).

Zgodnie z powyższym, zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku oparte jest na podstawie trzech ustaw, tj. Kodeksu postępowania cywilnego, Ordynacji podatkowej oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jest to specyficzna instytucja prawna, która znajduje uznanie w działaniach samych komorników sądowych.

W tym miejscu należy wskazać, iż w uzasadnieniu projektu ustawy z 10 lipca 2015 r., na podstawie której dodany został art. 9022 k.p.c., podkreślono, że „skuteczność egzekucji z wierzytelności z tytułu zwrotu albo nadpłaty podatku jest stosunkowo niska, gdyż często zdarza się, że zawiadomienie o zajęciu wpływa przed powstaniem wierzytelności. Powoduje to, że komornicy sądowi wielokrotnie powtarzają zajęcie, a organy podatkowe są zmuszone wielokrotnie udzielać odpowiedzi komornikom”. Ponadto, należy podkreślić, że zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłat lub zwrotów podatków w rozumieniu ordynacji podatkowej dotyczy także wierzytelności, które powstaną z tych tytułów po ich zajęciu. Co za tym idzie, przedmiotowe zajęcie jest skuteczne w ciągu roku od dnia dokonania zajęcia. Komentowany przepis bezpośrednio łączy się z treścią art. 76 § 2a Ordynacji podatkowej dodanego na podstawie ustawy z 10 lipca 2015 r.

Stosownie do art. 76 § 2a Ordynacji podatkowej, w razie zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku jej zaliczenie na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, odsetek za zwłokę określonych w decyzji, o której mowa w art. 53a, oraz bieżących zobowiązań podatkowych ma pierwszeństwo przez realizacją zajęcia.

Na sam koniec warto dodać, iż również ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje adekwatne rozwiązanie zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, które zostało zawarte w art. 89a.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Alimenty jako świadczenie nienależnie pobrane

Przedmiotem niniejszego artykułu będzie kwestia zwrotu alimentów w związku z uznaniem przez dany organ administracyjny, iż wierzyciel pobrał nienależnie część świadczeń alimentacyjnych. Bardzo często w praktyce spotykam się z problemem tzw. „podwójnej alimentacji”, czy pobieraniu alimentów z funduszu alimentacyjnego przez „zbyt długi” okres.

W pierwszej kolejności należy odnieść się ogółem do procedury przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzją np. prezydenta danego miasta, świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostaje przyznane uprawnionej osobie, a więc najczęściej przedstawicielowi ustawowemu małoletniego dziecka (matce, ojcu) lub bezpośrednio dziecku, które jest już pełnoletnie, ale nadal się uczy.

W dalszej kolejności, wskutek uzyskania od danego komornika sądowego informacji o przekazaniu wierzycielowi w danym okresie konkretnej kwoty, która została nienależnie pobrana, organ może wszcząć postępowanie w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wymienionych w zaświadczeniu komornika sądowego wysokościach.

Kolejno, organ, który przyznał dane świadczenie alimentacyjne może wydać decyzję o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie kwoty wypłacone na rzecz np. małoletniego z funduszu alimentacyjnego w danej wysokości, a nawet może zażądać zwrotu tych świadczeń z ustawowymi odsetkami. Najczęściej organy administracyjne powołują się w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji do art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej „ustawa”), zgodnie z którym, nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzyma alimenty. To właśnie z treści zaświadczenia danego komornika sądowego zazwyczaj wynika, w jakiej kwocie wierzyciel pobrał kwotę niezgodnie z literą prawa, co w konsekwencji prowadzi do tego, że powyższa osoba obowiązana jest do jej zwrotu.

W mojej praktyce spotkałem się z decyzjami, w których organy żądające zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego wskazują, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu na zasadzie art. 19 ust. 1 ustawy są bowiem obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. W danym stanie faktycznym każdej sprawy alimentacyjnej wynika, czy w okresie wypłacania przez organ właściwy wierzyciela świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona równocześnie otrzymała alimenty za pośrednictwem komornika.

Art. 2 pkt 7 ustawy zawiera definicję legalną terminu „nienależnie pobrane świadczenie”. Definicja ta zbudowana została w formie zamkniętego katalogu niezależnych od siebie zdarzeń odpowiadających nienależnemu pobraniu. Zdarzenia te wymienione zostały w pięciu odrębnych podpunktach. Obowiązkiem organu wydającego decyzję, w której dokonuje on ustalenia co do nienależnego pobrania świadczenia jest wskazać, której z pięciu sytuacji opisanych w art. 2 pkt 7 lit. a-f ustawy odpowiada zachowanie wierzyciela alimentacyjnego uznane za pobieranie nienależnie świadczenia.

Należy wskazać, że organ żądający zwrotu świadczenia, zasadniczo zawsze musi wyjaśniono, która z sytuacji wymienionych w art. 2 pkt 7 ustawy stanowi podstawę prawną pozwalającą uznać pobrane przez wierzyciela lub inną osobę uprawnioną świadczenie za nienależnie pobrane. Organ odwoławczy ponadto musi wykazać, czy dana osoba poinformowała lub nie poinformowała organ o uzyskaniu od komornika alimentów w czasie, gdy uzyskiwała je również z funduszu alimentacyjnego.

W tym miejscu należy przytoczyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 382/16, zgodnie z którym niepoinformowanie organu o pobraniu od komornika alimentów ani też sam fakt ich pobrania równolegle do pobierania świadczenia alimentacyjnego nie stanowią per se przesłanek wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a – f ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ponadto obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. W sytuacji, gdy dana osoba nie otrzymała alimentów bezpośrednio od dłużnika, lecz określone sumy przekazał jej komornik w następstwie prowadzonej egzekucji, jego wadliwe działania nie mogą prowadzić do przyjęcia złej woli po stronie wierzyciela lub innej osoby uprawnionej (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. I OSK 1073/10, czy wyrok tut. Sądu z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 831/12, publ. CBOSA).

Co istotne, w każdej sprawie tego typu, należy rozróżnić pojęcie „nienależnego świadczenia”, a pojęciem „świadczenia nienależnie pobranego” występujących w orzecznictwie. Podkreśla się, że „świadczenie nienależnie pobrane” to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W tym ujęciu obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 478/10).

Na sam koniec należy podkreślić, że błędy procesowe bardzo często występują już na etapie postępowania przed komornikiem, ale także przed organem administracyjnym. Każdy organ egzekucyjny musi dokładne, zgodne z zasadą prawdy obiektywnej, ustalić stan faktyczny sprawy, zaś podjęcie rozstrzygnięcia w nierozpatrzonym należycie stanie faktycznym stanowi naruszenie procedury administracyjnej w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

W jakich przypadkach egzekucja administracyjna może zostać wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia?

W niniejszym artykule odniosę się do mało znanego rozporządzenia, lecz mającego ogromne znaczenie w praktyce, które w szczególnych sytuacjach uprawnia organ do wszczęcia egzekucji administracyjnej bez uprzedniego upomnienia strony postępowania.

Podstawą niniejszych rozważań jest Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego upomnienia (dalej „Rozporządzenie”). Przedmiotowa regulacja prawna bezpośrednio łączy się z Ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jak zostało wskazane w § 1, Rozporządzenie określa należności pieniężne, inne niż określone w art. 15 § 3a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwanej dalej „ustawą”, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia.

Jednakże, najważniejszym przepisem jest § 2 Rozporządzenia, który stanowi, iż egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy:

  1. należności pieniężnych, w przypadku których, na podstawie przepisów szczególnych, przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu zostało doręczone wezwanie do zapłaty;

  2. należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu;

  3. należności pieniężnych wynikających z orzeczeń, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

  4. należności pieniężnych dochodzonych w ponownie wszczętej egzekucji administracyjnej w przypadku, o którym mowa w art. 61 ustawy;

  5. należności pieniężnych państw członkowskich Unii Europejskiej/Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu dochodzonych na podstawie art. 84 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, tom 5, str. 72);

  6. kosztów upomnienia;

  7. kosztów egzekucyjnych;

  8. grzywien w celu przymuszenia nakładanych w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym;

  9. odszkodowań orzeczonych w sprawach o naprawienie szkód wyrządzonych przez skazanych w mieniu zakładów karnych i aresztów śledczych.

Odnosząc się natomiast do kwestii możliwości wszczęcia egzekucji bez uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia należy wskazać, że co do zasady wierzyciel przed wszczęciem egzekucji powinien wystosować do zobowiązanego upomnienie, w którym wezwie go do wykonania obowiązku. Wynika powyższe z przepisu art. 15 § 1 u.p.e.a., według którego egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 29 stycznia 2016 r., sygn. I SA/Lu 746/15).

Celem stosowania powyższej reguły jest dążenie do dobrowolnego wykonania już istniejącego obowiązku poprzez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania. Zasada zagrożenia egzekucją jest odpowiednikiem zasady przekonywania sformułowanej w art. 11 k.p.a. Przesłanie upomnienia ma na celu przypomnienie zobowiązanemu o ciążącym na nim obowiązku, oraz o rozmiarze zobowiązania, a tym samym umożliwienie mu dobrowolnego wykonania obowiązku bez konieczności uruchomiania postępowania egzekucyjnego. Upomnienie ma uświadomić zobowiązanemu następstwa niewykonania obowiązku, wykazuje bowiem konieczność i nieuchronności realizacji obowiązku, ma służyć także ekonomice postępowania przez umożliwienie uniknięcia wysokich kosztów egzekucji zarówno wierzycielowi, organowi egzekucyjnemu jak i zobowiązanemu.

Zauważyć należy, że co prawda w art. 15 § 1 u.p.e.a. ustawodawca przewidział wymóg uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia i obowiązek jego dołączenia do tytułu wykonawczego, jednakże w drodze Rozporządzenia, kierując się celowością doręczenia upomnienia oraz potrzebą zapewnienia efektywności czynności wierzyciela zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, określono wyjątki, a więc należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia.

Jak wynika z mojej praktyki zawodowej oraz orzecznictwa, brak obowiązku uprzedniego doręczenia upomnienia dotyczy tych należności pieniężnych, których wysokość została określona w orzeczeniu deklaratoryjnym. Egzekucja orzeczeń konstytuujących zobowiązanie pieniężne powinna być poprzedzona doręczeniem upomnienia. Zostało również wyjaśnione treścią przepisu § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r., że w ostatecznym orzeczeniu (decyzji) powinna być określona wysokość należności. Wynika to z jednoznacznego sformułowania przepisu. Wykładnia tego przepisu powinna być ścisła, bowiem jak wcześniej wspomniano dyrektywa ścisłej interpretacji przepisów traktujących o dopuszczalności zaniechania upominania, wynika z faktu, że przepisy te przełamują zasadą zagrożenia egzekucją, będącą zasadę ogólną postępowania egzekucyjnego ((por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 29 stycznia 2016 r., sygn. I SA/Lu 746/15).

Problem z doręczeniami w egzekucji nie dotyczy tylko i wyłącznie egzekucji w administracji. Należy wskazać także, iż brak obowiązku doręczenia upomnienia nie oznacza bowiem, że wysłanie upomnienie jest niedopuszczalne. Upomnienie ma bowiem umożliwić zobowiązanemu dobrowolne wykonanie obowiązku bądź wyjaśnienie powodów jego niewykonania. W istocie jest to przypomnienie zobowiązanemu o niewykonanym obowiązku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 września 2013 r. sygn. akt II FSK 2641/11).

Na sam koniec warto dodać, że w obecnym stanie prawnym, aktualnie działem administracji rządowej – finanse publiczne kieruje nie Minister Finansów, a Minister Rozwoju i Finansów, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 września 2016 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rozwoju i Finansów.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj