Skutki niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej

W niniejszym artykule przedstawię konsekwencję niezgodnego z prawem wszczęcia oraz prowadzenia egzekucji administracyjnej. W głównej mierze niniejszy blog zajmuje się egzekucją sądową na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Jednakże niewiele osób, przeciwko którym wszczęto egzekucję w administracji ma świadomość skutków jakie ponoszą w związku z niezgodnością z prawem podstawy takiej egzekucji.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: „p.p.s.a.”), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W tym miejscu należy wskazać najważniejszą podstawę prawną wyeliminowania z obrotu prawnego danego aktu administracyjnego, który może być podstawą wszczęcia egzekucji w administracji. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 747/15).

Kolejnym ważnym przepisem jest art. 64c § 3 u.p.e.a. Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że niezgodne z prawem wszczęcie i (lub) prowadzenie egzekucji, o którym mowa we wskazanym przepisie to stan istniejący w chwili rozpoczęcia i (lub) w toku egzekucji a więc w okresie od dnia wymienionego w art. 26 § 5 u.p.e.a. do dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku (art. 64c § 8) lub umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 34 § 4 i art. 59 § 1), powodujący niedopuszczalność egzekucji administracyjnej z przyczyn przewidzianych prawem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 1089/11).

Wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należności wynikające z podlegającej wykonaniu decyzji następnie uchylonej nie oznacza, że organ wydający decyzję i wystawiający tytuł wykonawczy postępował niezgodnie z prawem w sytuacji, gdy od chwili wszczęcia do czasu zakończenia egzekucji poprzez jej wykonanie decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu pozostawała w obrocie prawnym.

Uchylenie decyzji np. podatkowej, stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego skierowanego do egzekucji nie stanowi o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji.

W dalszej kolejności, z wyrażonej w art. 64c § 1 u.p.e.a. zasady wynika, iż koszty egzekucyjne, tj. opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w wysokości ustalonej w art. 64 § 1 i art. 64a § 1 u.p.e.a. oraz wydatki faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, obciążają zobowiązanego. Powyższy przepis wskazuje jednoznacznie, iż postępowanie egzekucyjne oraz związana z nim konieczność funkcjonowania organu egzekucyjnego jest następstwem braku pożądanych zachowań zobowiązanego (uchylania się od wykonania ciążących na nim obowiązków). Skoro postępowanie egzekucyjne oraz funkcjonowanie organu egzekucyjnego jest następstwem braku oczekiwanych zachowań zobowiązanych, to tym samym to zobowiązani ponoszą skutki działania tych organów w postaci obciążenia kosztami egzekucyjnymi.

Jak wynika z mojej praktyki zawodowej, decyzja stwierdzająca nieważność decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy i wszczęto egzekucję może prowadzić do ustalenia zaistnienia przesłanki z art. 64c § 3 u.p.e.a., gdyż tylko w tym przypadku dochodzi do jej eliminacji ze skutkiem wstecznym (od dnia jej wydania).

Należy podkreślić, że czym innym jest ocena zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, o której mowa w tym przepisie a czym innym jest ocena prawidłowości i zgodności z prawem decyzji, w oparciu o którą wystawiono tytuł wykonawczy.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, jeżeli tytuł wykonawczy został wystawiony na podstawie decyzji, która istniała w obrocie prawnym, a dopiero z upływem czasu została uchylona, a ponadto sam tytuł ten nie zawierał wad, które wykluczałyby wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, to wszczęcie i prowadzenie egzekucji jest zasadne. Inną konsekwencją prawną, która zmierza do umorzenia postępowania egzekucyjnego jest utrata mocy przedmiotowej decyzji administracyjnej, która była podstawą wszczęcia całościowej egzekucji.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Postanowienie nadzorcze sądu dotyczące komornika wydane w trybie art. 759 § 2 k.p.c., a tytuł wykonawczy

W niniejszym artykule przedstawię problematykę postanowienia nadzorczego wydanego przez sąd w związku z odpowiedzialnością odszkodowawczą oraz dyscyplinarną komornika. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż przepis art. 365 § 1 k.p.c. przyjmuje moc wiążącą prawomocnych wyroków, co dotyczy jedynie ich sentencji. Dla komornika w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym nie są wiążące oceny ani poglądy prawne wyrażone w uzasadnieniu danego wyroku. Jedynie w niektórych sytuacjach, dla ustalenia zakresu mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia, czyli granic jego prawomocności materialnej, mogą mieć znaczenie zawarte w uzasadnieniu orzeczenia motywy rozstrzygnięcia, a więc przesłanki przyjęte za podstawę przyjętego stanu faktycznego.

Jak już zostało wskazywane w artykule zatytułowanym Odpowiedzialność dyscyplinarna komornika sądowego, dla powyższej odpowiedzialności komornika istotne znaczenie ma jego wina, która jest bez znaczenia dla jego odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 23 u.k.s.e. Ocena sądu wyrażoną w sprawie dyscyplinarnej, odnoszącą się przede wszystkim do kwestii winy komornika nie jest wiążąca dla pozostałych sądów, np. w związku z innym toczącym się postępowaniem cywilnym.

Odpowiedzialność odszkodowawcza komornika przewidziana w art. 23 ust. 1 u.k.s.e. jest odpowiedzialnością deliktową za działanie niezgodne z prawem, bez względu na zawinienie komornika (por. między innymi uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 r. III CZP 54/04, OSNC 2005/10/168). Zgodnie z art. 1 tej ustawy, komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym. Należy go zaliczyć do organów władzy publicznej, wykonujących powierzone przez ustawę zadania przymusowego wykonywania orzeczeń sądowych. Z tych względów, jak wskazał Sąd Najwyższy w przytoczonej wyżej uchwale, odpowiedzialność odszkodowawcza za szkodę wyrządzoną przez komornika przy wykonywaniu władzy publicznej, mieści się w ramach konstytucyjnego modelu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną w wyniku niezgodnych z prawem działań organów władzy publicznej, przewidzianego w art. 77 ust. 1 Konstytucji RP. Nie może być zatem oparta na zasadzie winy. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej komornika miarodajne są ogólne przesłanki odpowiedzialności deliktowej przewidziane w art. 415 k.c., natomiast nie wchodzi w grę wina jako zasada tej odpowiedzialności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r. w sprawie o sygn. akt V CSK 279/09).

Przenosząc powyższe zasady odpowiedzialności odszkodowawczej komornika na praktykę prawnika, trzeba stwierdzić, że niezgodne z prawem jest takie działanie komornika, polegające na przeprowadzeniu egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, stanowiącego postanowienie nadzorcze Sądu wydane w trybie art. 759 § 2 k.p.c.

Postanowienie to nie jest bowiem tytułem egzekucyjnym w rozumieniu art. 777 § 1 k.p.c. i nie podlega egzekucji sądowej. Jest to postanowienie wydawane przez sąd w ramach nadzoru pełnionego nad działalnością komorników i ich czynnościami egzekucyjnymi, zobowiązujące komornika do podjęcia lub zaniechania określonych czynności egzekucyjnych albo usunięcia ich skutków. Wykonywane jest w trybie nadzoru przez organy sądowego nadzoru nad komornikami.

Bez wątpienia nie jest tytułem egzekucyjnym – nie jest orzeczeniem sądu określającym wierzyciela i dłużnika oraz obowiązek określonego zachowania, podlegającego egzekucji sądowej. Nie może być zatem na jego podstawie przeprowadzona egzekucja komornicza, nawet jeżeli nadano mu klauzulę wykonalności. Zgodnie bowiem z art. 776 k.p.c. podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, a tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności.

Reasumując, należy wskazać, iż przeprowadzenie przez komornika egzekucji sądowej na podstawie zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowienia nadzorczego wydanego przez sąd, które w praktyce nie jest tytułem wykonawczym, jest bezprawnym działaniem komornika.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Zwolnienie wierzyciela od kosztów sądowych a koszty postępowania egzekucyjnego

Przedmiotem niniejszego artykułu będzie zwolnienie z kosztów sądowych na rzecz wierzyciela, który w ramach postępowania egzekucyjnego ponosi także znaczne koszty celem dochodzenia własnego roszczenia przeciwko dłużnikowi. Wszystkie przepisy z zakresu opłat, w tym opłat stosunkowych oraz stałych dotyczą każdej ze stron postępowania egzekucyjnego. W większości, jak wynika z mojej praktyki zawodowej, do komorników wpływają wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych składane przez dłużników. Jednakże taka możliwość dotyczy również wierzycieli.

Podstawowym problemem w związku ze zwolnieniem z kosztów sądowych jest to, czy przedmiotowe zwolnienie wpływa także na koszty postępowania egzekucyjnego. Zwolnienie wierzycieli od kosztów postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie postanowienia odpowiedniego sądu, przede wszystkim w związku z toczącym się wcześniej postępowaniem przed sądem. Istota zwolnienia od kosztów sądowych w ramach postępowania egzekucyjnego sprowadza się do tego, czy takie zwolnienie jest kontynuacją uprawnień przyznanych w toku postępowania rozpoznawczego i służy zapewnieniu podmiotowi niedysponującemu koniecznymi środkami majątkowymi dostępu do postępowania wykonawczego, niezależnie od tego, czy egzekucja prowadzona jest przez sąd, czy przez komornika. Należy wskazać, iż przedmiotowe zwolnienie odnosi się wówczas do kosztów egzekucyjnych (opłat egzekucyjnych i wydatków), pełniących rolę analogiczną do kosztów sądowych. Stanowisko takie zostało także potwierdzone w judykaturze i doktrynie prawnej (por. uchwały z dnia 2 grudnia 1994 r., III CZP 153/94, OSNCP 1995, nr 3, poz. 51 i z dnia 26 września 2000 r., III CZP 25/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 35).

Ponadto, wierzycielowi korzystającemu ze zwolnienia od kosztów postępowania egzekucyjnego przysługują uprawnienia przewidziane w tytule IV ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Ustawa ta stanowi akt o podstawowym znaczeniu, zawierający generalne zasady kształtujące instytucję zwolnienia od kosztów sądowych (art. 1 u.k.s.c.), których brak w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji.

Zgodnie z art. 100 u.k.s.c., strona zwolniona w całości od kosztów sądowych nie uiszcza opłat sądowych i nie ponosi wydatków, które obciążają tymczasowo Skarb Państwa. Ze względu na konstytucyjne znaczenie instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jako gwarancji powszechnego dostępu do sądu także na etapie wykonania orzeczenia, przyznane uprawnienia mogą być ograniczone jedynie w drodze ustawowej, z usprawiedliwionych przyczyn i w tylko w koniecznym zakresie, co należy uwzględnić przy badaniu, jak kształtuje się zakres uprawnień wierzyciela zwolnionego od kosztów postępowania egzekucyjnego w porównaniu z konstrukcją przewidzianą w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

W tym miejscu należy wskazać uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2013 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 20/13, zgodnie z którą, zwolnienie od kosztów sądowych udzielone wierzycielowi w postępowaniu egzekucyjnym obejmuje opłatę stałą przewidzianą w art. 49a ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Opłata ta obciąża tymczasowo Skarb Państwa – sąd rejonowy, przy którym działa komornik.

Dalszą konsekwencją zwolnienia jest to, iż w postępowaniu sądowym koszty za stronę od nich zwolnioną wykłada ze swych środków sąd, przed którym koszty te powstały, dotyczy to także uiszczania wynagrodzenia z pomoc prawną udzieloną z urzędu. W postępowaniu egzekucyjnym znaczenie dla właściwości miejscowej danego sądu ma powiązanie komornika z sądem rejonowym przy którym działa (art. 1 u.k.s.e.), którego orzeczeniom podlega i którego prezes sprawuje nadzór nad jego działalnością (art. 3 u.k.s.e.)

Aby bardziej szczegółowo wskazać, jak przebiega procedura zwolnienia z kosztów i przejścia obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego przez Skarb Państwa należy odnieść się do ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Przedmiotowa ustawa jedynie w nielicznych przepisach nawiązuje do sytuacji podmiotów korzystających z takiego zwolnienia. W art. 8 ust. 11 u.k.s.e. określa wydatki komornika z wyboru działającego poza swoim rewirem, które obciążają wierzyciela niezależnie od przysługującego mu zwolnienia od kosztów sądowych i nie są wliczane do kosztów egzekucji obciążających dłużnika. W art. 40 ust. 3 u.k.s.e. na sąd rejonowy, przy którym działa komornik, nałożony został obowiązek przekazywania komornikowi sum niezbędnych na pokrycie wydatków w sprawach osób zwolnionych w tym zakresie od kosztów sądowych. Zagadnienie finansowania wydatków zostało więc rozwiązane w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji całościowo, ale z zachowaniem zasady wyrażonej w art. 100 ust. 1 u.k.s.c. Ciężar pokrycia wydatków komornika spowodowanych wnioskiem uczestnika postępowania egzekucyjnego zwolnionego w tym zakresie od kosztów sądowych został tymczasowo przerzucony na Skarb Państwa.

Przypisanie Skarbowi Państwa obowiązku kredytowania egzekucji świadczeń niepieniężnych na rzecz wierzycieli korzystających ze zwolnienia od stałej opłaty egzekucyjnej wymaga określenia jednostki, która powinna tymczasowo opłatę te wyłożyć. Artykuł 100 ust. 1 u.k.s.c. nie precyzuje tej jednostki, nie oznacza to jednak istnienia luki prawnej. Obowiązek wyłożenia kosztów za stronę stanowi wykonanie przez państwo jego ustrojowego zadania, jakim jest zapewnienie możliwości uzyskania ochrony sądowej stronie niedysponującej dostatecznymi środkami na ten cel. Właściwą jednostkę Skarbu Państwa wyznacza funkcjonalne powiązanie z kredytowanym postępowaniem. W postępowaniu sądowym koszty za stronę od nich zwolnioną wykłada ze swych środków sąd, przed którym koszty te powstały.

Na sam koniec warto dodać, iż wyłożone opłaty podlegają następnie rozliczeniu przy odpowiednim zastosowaniu, na podstawie art. 113 u.k.s.c., zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów egzekucji uregulowanych w art. 770 k.p.c.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Na poczet jakiej należności komornik zalicza w pierwszej kolejności dokonaną przez dłużnika wpłatę?

W tym artykule przedstawię kwestię zaliczania wpłaty dłużnika w ramach postępowania egzekucyjnego oraz czy należy zawiadamiać dłużnika o zaliczeniu dokonanej przez wierzyciela wpłaty na poczet zaległych odsetek, czy zaległych rat należności głównej.

Regulowana przez art. 451 k.c. instytucja zarachowania zapłaty dotyczy sytuacji, gdy dłużnik ma względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju, zaś spełnione świadczenie nie pokrywa wszystkich tych długów. Wówczas bowiem zarówno dla dłużnika, jak i dla wierzyciela może nie być obojętne, na poczet którego z długów zaliczyć daną wpłatę. Kwestie tę ustawodawca pozostawia woli stron (§ 1 i 2), a dopiero w braku odpowiednich oświadczeń stron, decydują kryteria ustawowe (§ 3).

Decyzja w tym względzie należy w pierwszej kolejności do dłużnika. Może on wskazać, który z długów chce uiścić, przy spełnieniu świadczenia, ewentualnie później, ale tylko do momentu, w którym wierzyciel nie dokona zarachowania. Wybór dłużnika co do zarachowania wiąże wierzyciela. Powyższe uprawnienie nie dotyczy jednak należności ubocznych, a więc przede wszystkim zaległych odsetek oraz zaległych świadczeń głównych, na poczet których wierzyciel może zaliczyć dokonaną zapłatę.

W konsekwencji uprawnienie dłużnika obejmuje wskazanie konkretnego długu, natomiast jeśli w jego skład wchodzą należności uboczne, takie jak zaległe odsetki oraz zaległe świadczenie główne, to wierzyciel nie jest związany dyspozycją dłużnika. Nawet gdyby dłużnik wskazał wyraźnie należność główną, na poczet której świadczy, wierzyciel może zaliczyć ją w pierwszej kolejności na zaległe odsetki od należności głównej, a pozostałą cześć na należność główną.

W dalszej kolejności, jeśli dłużnik nie wskaże, który dług chce zaspokoić, uprawnienie w tym względzie przechodzi na wierzyciela, który może dokonać zarachowania zapłaty w pokwitowaniu. Jak wynika z mojej praktyki, doskonałym przykładem jest dokonanie płatności wraz z przekazaniem odpowiedniego pokwitowania dokonania wpłaty. Przyjęcie przez dłużnika pokwitowania bez zastrzeżeń skutkuje wyłączeniem uprawnienia dłużnika co do określenia kolejności zapłaty. Dopiero gdy ani dłużnik, ani wierzyciel nie wskażą stosownego porządku zarachowania zapłaty (dokonania płatności na wskazaną przez niego należność), znaczenie ma wymagalność długów i jej data. Tak więc, tylko w tym momencie znaczenie prawne będzie miała data powstania długów oraz ich wymagalność w rozumieniu przepisów prawa cywilnego.

W tym miejscu należy odnieść się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2016 r. w sprawie o sygn. akt I CSK 732/15, zgodnie z którym, w świetle art. 451 § 1 k.c., a w szczególności zdania drugiego, nie budzi wątpliwości, iż odrębnymi długami uzasadniającymi wybór dłużnika nie są wymagalna należność główna i przysługujące od niej odsetki, względnie zaległa część należności głównej (w razie rozłożona jej na raty). Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził, iż w rozumieniu art. 451 § 1 zd. 1 k.c. stanowią one jeden dług. Wierzyciel nie ma obowiązku zawiadamiania dłużnika o zaliczeniu dokonanej przez niego wpłaty w pierwszej kolejności na poczet zaległych odsetek, czy zaległych rat należności głównej. Taki obowiązek nie wynika z przepisów k.c.

W związku z tym, jeżeli dłużnik zaznacza w tytule zapłaty, że czyni to na poczet zaległej należności głównej, w sytuacji, w której odmienny w stosunku do przepisu art. 451 § 1 zd. 2 k.c. sposób zaliczania nie wynika z łączącej wierzyciela i dłużnika umowy, powinien uzyskać u wierzyciela informację, czy rzeczywiście w taki sposób zaliczył jego wpłatę. W dalszej kolejności, w sentencji przedmiotowego wyroku wskazano, iż milczenie wierzyciela nie oznacza, że wyraził zgodę i odstąpił od uprawnienia z tego przepisu. Inaczej będzie w przypadku, gdy wierzyciel potwierdzi zaliczenie zgodnie ze wskazaniem dłużnika. Wówczas wierzyciel nie ma już możliwości skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 451 § 1 zd. 2 k.c.

Podkreślić należy, iż wyrażona w art. 451 § 1 zd. 2 k.c. reguła ma zastosowanie również, gdy dłużnik spełniający świadczenie ma względem wierzyciela nie kilka, lecz tylko jeden dług, złożony z należności głównej i zaległych odsetek-argumentum a maiori ad minus (zob. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1998 r., III CKN 17/98, nie publ., z dnia 17 maja 2000 r., I CKN 277/00, nie publ.).

Reasumując, zgodnie z powyższym, wierzyciel ma prawo na podstawie art. 451 § 1 zd. 2 k.c. zaliczać dokonywane częściami wpłaty np. z faktury w pierwszej kolejności na zaległe ustawowe odsetki, a następnie na należność główną. Jest to jego uprawnienie, ale dopiero z momentem, gdy dłużnik nie wskaże, na poczet którego z długów dokonuje wpłaty celem spełnienia świadczenia.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Czy wierzyciel lub dłużnik mogą być stronami postępowania dyscyplinarnego komornika?

Tematem niniejszego artykułu będzie postępowanie dyscyplinarne komornika oraz strony takie postępowania. W pierwszej kolejności należy odnieść się do samego źródła przewinień dyscyplinarnych komornika oraz do zbioru podmiotów, które mogą wszcząć postępowanie dyscyplinarne przeciwko danemu komornikowi.

Stosownie do art. 71 k.p.c., komornik odpowiada dyscyplinarnie za zawinione działania lub zaniechania, a w szczególności za:

  1. naruszenie powagi i godności urzędu,

  2. rażącą obrazę przepisów prawa,

  3. niewykonanie poleceń powizytacyjnych,

  4. wydatkowanie środków podlegających dokumentacji na działalność rażąco niezgodną z ich przeznaczeniem,

  5. podejmowanie czynności z nieuzasadnioną zwłoką,

  6. naruszenie właściwości określonej w art. 8 k.p.c.

Należy podkreślić, że powyższy katalog jest otwarty i przedmiotowe przewinienia dyscyplinarne są wskazane przykładowo i odnoszą się do tych, z którymi najczęściej sądy i prawnicy mają do czynienia.

Niestety zgodnie z przepisami, katalog podmiotów, które mogą pociągnąć komornika do odpowiedzialności dyscyplinarnej jest ograniczony. Uprawnienie takie przysługuje tylko niektórym podmiotom.

W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 74 ust. 1 k.p.c., wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego mogą złożyć Minister Sprawiedliwości, prezesi sądów, sędziowie-wizytatorzy, organy samorządu komorniczego oraz komornicy-wizytatorzy.

W dalszej kolejności, stronami w postępowaniu dyscyplinarnym są podmiot, który złożył wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego (wnioskodawca), oskarżyciel, obwiniony i pokrzywdzony (art. 75f ust. 1 k.p.c.).

Ponadto, oskarżycielem w postępowaniu dyscyplinarnym jest rzecznik dyscyplinarny. Niezależnie od działania rzecznika dyscyplinarnego, jako oskarżyciel w postępowaniu dyscyplinarnym mogą występować Minister Sprawiedliwości, prezesi sądów, sędziowie-wizytatorzy, organy samorządu komorniczego oraz komornicy-wizytatorzy (art. 75f ust. 2 k.p.c.). Istotnym dla całego postępowania dyscyplinarnego jest termin „obwiniony”, bowiem jest nim komornik, asesor komorniczy albo aplikant komorniczy, przeciwko któremu złożono wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego (art. 75f ust. 3 k.p.c.). Pomimo nowelizacji przepisów k.p.c. w 2015 r., ustawa milczy o pojęciu pokrzywdzonego w rozumieniu art. 75f ust. 1 k.p.c. Jednakże, jak wynika z mojej praktyki zawodowej oraz dorobku judykatury, przez pojęcie pokrzywdzonego należy rozumieć podmiot, którego bezpośrednio dotknęło przewinienie dyscyplinarne komornika, a więc najczęściej wierzyciela lub dłużnika, zaś niekiedy można odnosić ten termin także do osób trzecich.

Bardzo ważnym aspektem postępowania dyscyplinarnego jest to, iż obwinionego, a więc komornika, asesora komorniczego lub aplikanta komorniczeg,o uważa się za niewinnego, dopóki przewinienie dyscyplinarne nie zostanie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem komisji dyscyplinarnej. Ponadto, Minister Sprawiedliwości, składając wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, może zawiesić komornika w czynnościach (art. 74 ust. 3 k.p.c.).

Na sam koniec należy wskazać, iż po upływie 5 lat od dnia popełnienia czynu nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego, a postępowanie wszczęte ulega umorzeniu. Jeżeli jednak czyn zawiera znamiona przestępstwa, przedawnienie dyscyplinarne nie może nastąpić wcześniej niż przedawnienie przewidziane w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (stosownie do przepisu art. 73 ust. 1 k.p.c.).

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wszczęcie egzekucji

Przedmiotem niniejszego artykułu będzie kwestia wezwania wierzyciela do uzupełnienia braków formalnych pisma inicjującego postępowanie egzekucyjne, a więc wniosku o wszczęcie egzekucji. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż komornik wzywa podmiot składający wniosek do uzupełnienia istniejących braków w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosku.

Ponadto, przedmiotowe wezwanie koniecznie musi zawierać wyraźne określenie braków wniosku, jednak tylko takich, które uniemożliwiają nadanie pismu prawidłowego biegu. Dodatkowo, podmiot, który składał wniosek powinien zostać pouczony o skutku nieuzupełnienia braków w terminie, a jest nim zarządzenie zwrotu pisma o wszczęcie egzekucji zgodnie z art. 130 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

W dalszej kolejności, po bezskutecznym upływie terminu 7-dniowego do uiszczenia zaliczki na pokrycie wydatków, o których mowa w art. 39 u.k.s.e., komornik zwraca wniosek stronie, choćby nie było żadnych innych braków pisma.

Najważniejszym celem dla wnioskującego jest uzupełnienie pisma w terminie, bowiem powoduje to, iż pismo wywoła skutki od chwili złożenia go komornikowi.

W tym miejscu należy wskazać wymogi wniosku o wszczęcie egzekucji. Stosownie do art. 797 k.p.c., we wniosku o wszczęcie egzekucji lub żądaniu przeprowadzenia egzekucji z urzędu wskazuje się świadczenie, które ma być spełnione. Do wniosku lub żądania dołącza się tytuł wykonawczy (§ 1), wniosek o wszczęcie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 783 § 4 k.p.c., może być złożony do komornika także za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (§ 2), zaś jeżeli podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, o którym mowa w art. 783 § 4 k.p.c., do wniosku o wszczęcie egzekucji lub żądania przeprowadzenia egzekucji z urzędu dołącza się dokument uzyskany z systemu teleinformatycznego, umożliwiający organowi egzekucyjnemu weryfikację istnienia i treści tego tytułu, a w przypadku złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji za pośrednictwem systemu teleinformatycznego wskazuje się tytuł wykonawczy (§ 3).

Jak wynika z mojej praktyki zawodowej, bardzo często, dane pismo zostaje uzupełnione lub poprawione po terminie 7 dni, gdy wydano już zarządzenie o zwrocie wniosku, które się uprawomocniło. W tym miejscu należy wskazać, iż w takiej sytuacji organ egzekucyjny nie powinien zwracać wnioskującemu pisma, zaś całość sprawy powinna zostać zarejestrowana ponownie. Jednakże skutek w postaci wszczęcia postępowania egzekucyjnego w takiej sprawie powstaje dopiero z chwilą uzupełnienia wniosku o wszczęcie egzekucji.

Na sam koniec można wymienić uregulowanie przewidziane w art. 45a u.k.s.e., który stanowi, że komornik w terminie 21 dni od chwili wpłynięcia wniosku podejmuje czynności egzekucyjne niezbędne dla skutecznego przeprowadzenia egzekucji. Jak wynika z doktryny oraz orzecznictwa, słowa „w terminie 21 dni od chwili wpłynięcia wniosku”, użyte w art. 45a u.k.s.e., należy odnieść do art. 45 ust. 1 u.k.s.e. i wskazanego w nim terminu 21-dniowego, który należy liczyć od dnia wpłynięcia wniosku do kancelarii komornika, a nie od daty nadania na poczcie.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Czy komornik zobowiązany jest do udostępniania informacji publicznej?

Przedmiotem niniejszego artykułu będzie kwestia udostępniania informacji publicznej przez komornika. W większości spraw egzekucyjnych należy rozróżnić egzekucję administracyjną od sądowej. W wielu przypadkach dochodzi do zbiegu tych dwóch egzekucji. Skupiając się na egzekucji sądowej, należy wskazać, iż dłużnik zgodnie z przepisami ma prawo do uzyskania odpowiedniej informacji publicznej w rozumieniu ustawowym.

Jak wynika z mojej praktyki zawodowej, częstymi pismami związanymi z egzekucją są skarga na czynności komornika oraz skarga na bezczynność komornika. Niekiedy nie tylko dłużnik, ale także wierzyciel lub inne osoby trzecie powiązane ze sprawą komorniczą, chcą uzyskać informacje w sprawie powołując się na prawo do uzyskania informacji publicznej.

Na wstępie każdej sprawy należy rozstrzygnąć, czy żądane przez dany podmiot informacje należy zakwalifikować jako informacje publiczne w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że powyższa ustawa w kompleksowy sposób reguluje zagadnienie dostępu do tej informacji, określa zarówno jej zakres podmiotowy (wykonywanie zadań publicznych przez adresata wniosku – art. 4 ust. 1 u.d.i.p.) i przedmiotowy (art. 1 ust. 1 u.d.i.p.) oraz procedurę i tryb jej udostępniania (art. 6, art. 7 i art. 13 u.d.i.p.)

W świetle przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, według którego, obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. W sprawach egzekucyjnych nie budzi wątpliwości, że komornik jest władzą publiczną i z tej racji obowiązany jest do udzielenia informacji publicznej, co potwierdza stosowne orzecznictwo (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 marca 2011 r. o sygn. akt II SO/Kr 23/10, dostępny w internetowej bazie orzeczniczej NSA, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 stycznia 2004 r. o sygn. akt SK 26/03, OTK-A 2004/1/3) oraz przepisy art. 1, art. 2, art. 3, art. 3a i art. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, zgodnie z którym komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym i wykonuje czynności na własny rachunek oraz prowadzi kancelarię komorniczą.

Z powyższych przepisów wynika, że komornik sądowy ma status funkcjonariusza publicznego, a także jest organem władzy publicznej w znaczeniu funkcjonalnym, co niewątpliwie pozwala umieścić go w kręgu podmiotów zobowiązanych do udzielania posiadanej informacji publicznej, o ile oczywiście informacja, o którą zwrócił się wnioskodawca ma walor informacji publicznej. Podstawowym zadaniem komornika jest wykonywanie orzeczeń sądowych i innych tytułów egzekucyjnych w sprawach o roszczenia pieniężne i niepieniężne oraz dokonywanie zabezpieczenia tych roszczeń

W tym miejscu należy wskazać, iż egzekucja sądowa w sprawach cywilnych jest aktem władzy publicznej, ściśle powiązanym z prawem do sądu, a więc prawem do realizacji wyroku sądowego (art. 2 u.k.s.e.). Komornikowi w zakresie czynności egzekucyjnych przysługują uprawnienia do władczego kształtowania sytuacji innych podmiotów.

Stosownie do art. 758 k.p.c., komornik jest szczególnego rodzaju organem egzekucyjnym wyposażonym przez państwo w określone władcze kompetencje. Bez wątpienia został on upoważniony do nakładania kar, co jest atrybutem władzy publicznej zgodnie z art. 761 i art. 765 k.p.c. Jak wynika z orzecznictwa (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 sierpnia 2013 r., sygn. IV SAB/GI 46/13) symbolicznym wyrazem publicznoprawnego statusu komornika jest prawo do używania pieczęci urzędowej z godłem państwa (art. 4 u.k.s.e.). Jedną z kluczowych zasad postępowania egzekucyjnego jest to, że komornika i strony postępowania egzekucyjnego nie łączy żaden stosunek o charakterze prywatnoprawnym, lecz stosunek publicznoprawny.

Odnosząc się do procedury uzyskania informacji publicznej, w przypadku skierowania pisemnego wniosku o udzielenie informacji publicznej podmiot, do którego wniosek taki został skierowany może dokonać następujących działań:

  • udzielić informacji publicznej, gdy jest jej dysponentem oraz nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość jej udzielenia w formie czynności materialno-technicznej;

  • poinformować wnioskodawcę, że jego wniosek nie znajduje podstawy w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej, gdyż żądanie nie dotyczy informacji mających charakter informacji publicznej, lub też wskazać, że organ nie jest dysponentem informacji, o których udzielenie wnioskodawca się zwrócił (art. 4 ust. 3 u.d.i.p.)

  • poinformować stronę, że w sprawie obowiązuje inny tryb udzielenia informacji, niż ten, w którym strona się zwróciła (art. 1 ust. 2 u.d.i.p.);

  • odmówić udostępnienia informacji lub umorzyć postępowanie, w sytuacji wskazanej w art. 14 ust. 2 stosownie do treści art. 16 u.d.i.p., czego dokonuje w formie decyzji administracyjnej;

  • odmówić w drodze decyzji udostępnienia informacji publicznej przetworzonej w związku z niespełnieniem przez stronę warunku wskazanego w art. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przy czym działań tych należy dokonać w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z wyjątkami wynikającymi z omawianej ustawy (art. 13 u.d.i.p.).

Jak wynika z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. odmowa udostępnienia informacji publicznej przez organ władzy publicznej następuje w drodze decyzji. To samo dotyczy komorników, którzy nie udzielają żadnych odpowiedzi na skierowany do nich wniosek.

Prawo do informacji publicznej, w rozumieniu art. 3 ust. 1 u.d.i.p., obejmuje m.in. uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego.

Jednakże, odnośnie egzekucji komorniczej, prawo do informacji publicznej nie ma charakteru bezwzględnego. Z dyspozycji art. 20 ust. 1 u.k.s.e., wynika bowiem obowiązek komornika do zachowania w tajemnicy wszelkich okoliczności związanych z dokonanymi lub planowanymi czynnościami egzekucyjnymi oraz do nieudzielania informacji osobom innym niż uczestnicy postępowania. Przepis ten jest zgodny z art. 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej, który stanowi, że prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych (ust. 1). Prawo do informacji publicznej podlega bowiem ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy, przy czym ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa (ust. 2). Z kolei stosownie do ust. 3 tego przepisu nie można, z zastrzeżeniem ust. 1 i 2, ograniczać dostępu do informacji o sprawach rozstrzyganych w postępowaniu przed organami państwa, w szczególności w postępowaniu administracyjnym, karnym lub cywilnym, ze względu na ochronę interesu strony, jeżeli postępowanie dotyczy władz publicznych lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne albo osób pełniących funkcje publiczne – w zakresie tych zadań lub funkcji (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 sierpnia 2013 r., sygn. IV SAB/GI 46/13).

Reasumując, jeżeli wniosek o uzyskanie informacji w związku z toczącym się postępowanie egzekucyjnym dotyczy informacji publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej i przedmiotowe informacje nie są ograniczone regulacjami ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, a więc m.in. nie dotyczą planowanych czynności egzekucyjnych lub nie wnoszą o nie osoby niezwiązane prawnie z egzekucją, komornik ma obowiązek udzielić informacji jako funkcjonariusz publiczny.

Na koniec podnieść należy, iż zgodnie z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, udostępnianie informacji publicznej na wniosek, następuje w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem, co wynika z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., a informacja ta jest udostępniana bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni, z wyjątkami określonymi w art. 13 ust. 2 i art. 15 ust. 2 u.d.i.p.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Czynności, za które komornik ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą

Przedmiotem niniejszego artykułu będzie problematyka odpowiedzialności odszkodowawczej komornika, związana z czynnościami egzekucyjnymi dokonywanymi w trakcie postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do powyższej odpowiedzialności, należy przede wszystkim oprzeć się na przepisach ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (dalej u.k.s.e.) oraz Kodeksie postępowania cywilnego (dalej k.p.c.).

Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.k.s.e., komornik jest obowiązany do naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu czynności, według zaś art. 23 ust. 3 u.k.s.e., Skarb Państwa jest odpowiedzialny za szkodę solidarnie z komornikiem. Należy zastanowić się, czy użyty w tych przepisach termin „czynności” został zdefiniowany i można przyjąć, że są to czynności egzekucyjne w odniesieniu do art. 2 u.k.s.e., określającego kompetencje komornika.

W doktrynie czynności egzekucyjne definiowane są jako każde, określone co do formy, treści, miejsca i czasu działanie powołanego do tego organu egzekucyjnego w stosunku do osób podlegających egzekucji sądowej, podjętych dla zapewnienia wierzycielowi zaspokojenia. Jak wynika z mojego doświadczenia zawodowego, za czynności egzekucyjne nie można uznać czynności polegających na ustaleniu i pobraniu opłat egzekucyjnych. Czynności takie nie służą bowiem zaspokojeniu wierzyciela, a jedynie mają na celu pokrycie kosztów działalności egzekucyjnej komornika, prowadzonej przez niego na własny rachunek (stosownie do art. 3a i art. 35 u.k.s.e.). Za przyjęciem takiej wykładni przemawia także przepis art. 43 u.k.s.e., stanowiący, że za prowadzenie egzekucji i inne czynności wymienione w ustawie komornik pobiera opłaty egzekucyjne. Oznacza to, że ustawodawca wyraźnie oddzielił wykonywanie przez komornika czynności w ramach przyznanych mu kompetencji od czynności polegających na pobieraniu opłat egzekucyjnych.

W tym miejscu należy wskazać, iż po wejściu w życie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji odpowiedzialność odszkodowawczą komorników regulowały dwa przepisy – art. 23 u.k.s.e., który stanowił, że komornik ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu czynności oraz art. 769 k.p.c., zgodnie z którym komornik odpowiadał za szkodę wyrządzoną umyślnie lub przez niedbalstwo, jeżeli poszkodowany nie mógł w toku postępowania zapobiec szkodzie za pomocą środków przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego. Po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 stycznia 2004 r., SK 26/03 (OTK Zb.Urz. 2004, nr 1, poz.3), że art. 769 k.p.c. jest niezgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji, przepis ten utracił moc, a art. 23 ust. 1 i 3 u.k.s.e. otrzymał nowe, obecnie obowiązujące brzmienie.

W świetle powyższego uregulowania, stanowiącym samodzielną podstawę solidarnej odpowiedzialności komornika i Skarbu Państwa, przyjmuje się, że nie jest to odpowiedzialność ani na zasadzie winy, ani na zasadzie ryzyka. Wystarczy sama niezgodność z prawem działania lub zaniechania komornika przy wykonywaniu czynności. Celem takiego uregulowania jest dostosowanie standardu odpowiedzialności komornika i Skarbu Państwa do wymagań art. 77 Konstytucji. Zgodnie z art. 1 u.k.s.e., komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym. Ponadto jako organ władzy publicznej wykonuje on powierzone mu przez ustawę czynności związane z przymusowym wykonywaniem orzeczeń sądowych, a także inne zadania powierzone przez ustawę. Jego odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej mieści się zatem w ramach konstytucyjnego modelu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną wskutek niezgodnych z prawem działań organów władzy publicznej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 r., III CZP 54/04, OSNC 2005, nr 10, poz.168, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r., V CSK 279/09, „Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” 2012, nr 3, poz. 5).

Mimo dużego dorobku orzecznictwa, bazując także na mojej praktyce, termin „czynności”, przy wykonywaniu których wyrządzona została szkoda, nie można utożsamiać z pojęciem „czynności egzekucyjne” w wąskim rozumieniu, ograniczającym je wyłącznie do czynności zmierzających bezpośrednio do przymusowego zaspokojenia wierzyciela. Należy dodać, iż pogląd ten prowadzi do bezzasadnego wniosku, że wszelkie postanowienia komornika, w tym określające koszty egzekucyjne, mimo iż wydawane są w toku właściwego postępowania egzekucyjnego, ale skoro nie zmierzają bezpośrednio do wspomnianego celu, nie są czynnościami egzekucyjnymi. Przeciwko takiemu zapatrywaniu przemawia przyjmowany powszechnie podział czynności egzekucyjnych komornika na czynności ściśle wykonawcze oraz czynności orzekania. Ponadto należy wskazać, że ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.k.s.e. odpowiedzialność odszkodowawczą komornika związał z niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu czynności. Takie unormowanie wskazuje, że źródłem szkody, za którą komornik odpowiada, są wszelkie działania lub zaniechania przy wykonywaniu „czynności”, a więc zarówno czynności egzekucyjne wykonywane przez komornika jako organ egzekucyjny, jak również inne czynności przekazane ustawą do jego kompetencji.

Sąd Najwyższy, dokonując wykładni art. 23 ust. 1 u.k.s.e., niekiedy odwołuje się do „czynności przewidzianych w art. 2 u.k.s.e., które zmierzają do realizacji celu egzekucji” oraz wskazuje na obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przy wykonywaniu „czynności egzekucyjnych” (np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2015 r., IV CSK 302/14, nie publ.), nie oznacza, że z zakresu działań i zaniechań komornika stanowiących źródło szkody, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.k.s.e., Sąd Najwyższy wyłączył czynność polegającą na ustaleniu i pobraniu opłat egzekucyjnych.

Potwierdzeniem powyższej tezy jest orzeczenie wydane w sprawie, w której przedmiotem sporu było roszczenie odszkodowawcze z tytułu szkody wyrządzonej bezprawnym pobraniem opłat egzekucyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2014 r., II CSK 60/14, nie publ.). Należy ponadto podkreślić, że w art. 2 u.k.s.e. jest mowa nie tylko o „czynnościach egzekucyjnych”, lecz także o „innych czynnościach przekazanych na podstawie odrębnych przepisów” oraz zadaniach, które tylko przykładowo zostały wskazane, o czym świadczy użyty w nim zwrot „w szczególności”. Nie ma zatem żadnych podstaw, aby interpretując art. 23 u.k.s.e. przez odwołanie się do art. 2 u.k.s.e. ograniczać odpowiedzialność odszkodowawczą komornika za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem do czynności egzekucyjnych mających na celu wykonanie orzeczenia sądowego.

Konkluzja, która wynika z powyższych rozważań, jest taka, iż ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.k.s.e. odpowiedzialność odszkodowawczą komornika związał z „niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu czynności”. Takie unormowanie wskazuje, że źródłem szkody, za którą komornik odpowiada są wszelkie działania lub zaniechania przy wykonywaniu „czynności”, a więc zarówno czynności egzekucyjne wykonywane przez komornika jako organ egzekucyjny, jak również inne czynności przekazane ustawą do jego kompetencji.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Czy wierzyciel może zmienić komornika w trakcie postępowania egzekucyjnego?

Przedmiotem niniejszego artykułu będzie możliwość zmiany komornika w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Pragnę zwrócić uwagę, iż wierzyciele bardzo często zmieniają komornika, przede wszystkim ze względu na przewlekłość postępowania, brak kontaktu z komornikiem lub negatywną ocenę działań podejmowanych przez komornika. Częstym błędem, z którym wiążą się znaczne koszty jest wniesienie przez wierzyciela o umorzenie egzekucji i przekazanie sprawy w postaci złożenia nowego wniosku o wszczęcie egzekucji do innego komornika. Znacznie łatwiejszą możliwością jest zmiana komornika na podstawie przepisów ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

Stosownie do art. 8 ust. 13 u.k.s.e., komornik, za zgodą wierzyciela, może przekazać całość lub część sprawy egzekucyjnej innemu komornikowi, jeżeli ten wyrazi na to zgodę. W pierwszej kolejności, należy zauważyć kilka niezbędnych elementów zmiany komornika.

Po pierwsze, sprawę egzekucyjną przekazuję się od obecnego komornika do nowego komornika, tak więc czynności podejmowane są przez komornika, który prowadzi toczące się już postępowanie.

Po drugie, przekazanie sprawy dotyczy albo jej całości, albo części. W większości przypadków, mamy jednak do czynienia z przekazaniem całość sprawy egzekucyjnej. W części sprawa może zostać przekazana np. co do niektórych czynności egzekucyjnych, niektórych sposobów egzekucji lub w stosunku do innego grona dłużników.

Po trzecie, do zmiany wymagana jest zgoda nowo-wyznaczonego komornika. Powyższy wymóg dotyczy także kontrowersyjnych zmian w zakresie ograniczenia ilościowego prowadzenia spraw przez komorników. W tym miejscu należy jedynie dodać, iż komornika można zmienić także poza głównym rewirem, w którym dotąd była prowadzona sprawa, lecz nie dotyczy to egzekucji z nieruchomości, o czym w dalszej części artykułu.

Jedyną przeszkodą w związku ze zmianą komornika jest regulacja przewidziana w art. 8 ust. 8 u.k.s.e., zgodnie z którą, komornik wybrany przez wierzyciela odmawia jednak wszczęcia egzekucji, wykonania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia lub podjęcia innych czynności wchodzących w zakres jego ustawowych zadań, jeżeli:

  1. w zakresie prowadzonych przez niego egzekucji zaległość przekracza sześć miesięcy;
  2. wpływ wszystkich spraw w danym roku przekroczył 5000, a skuteczność w zakresie prowadzonych przez niego egzekucji w roku poprzednim nie przekroczyła 35%;
  3. wpływ wszystkich spraw w danym roku przekroczył 10 000.

Zgodnie z powyższym, ustawa przewiduje ograniczenia ilościowe, jak i jakościowe dla komorników co do spraw przez nich przyjmowanych. W przypadku spełnienia przedmiotowych wymogów oraz uzyskania zgody wybranego komornika, wierzyciel występuje z wnioskiem do aktualnego komornika o przekazanie akt sprawy. Takie przekazanie następuje w drodze postanowienia, które jest zaskarżalne, zaś jego uprawomocnienie prowadzi do zwrócenia wierzycielowi w ciągu 7 dni przez komornika niewykorzystanej części zaliczki na poczet toczącego się postępowania.

Na sam koniec należy odnieść się do zmiany komornika w przypadku egzekucji z nieruchomości. Obecne przepisy nie przewidują zmiany komornika w takiej sytuacji, w drodze przekazania akt sprawy egzekucyjnej jak w rozumieniu art. 8 ust. 13 u.k.s.e. Zgodnie z ustawą, w przypadku egzekucji z nieruchomości, uprawnionym do prowadzenia postępowania jest komornik z rewiru, w którym znajduje się konkretna nieruchomość. Niestety oprócz umorzenia egzekucji i wystąpienia z nowym wnioskiem o wszczęcie egzekucji, nie przewidziano innej możliwości zmiany komornika w przypadkach egzekucji z nieruchomości, która jest w toku.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Za jakie przewinienia sądy dyscyplinarne orzekają wydalenie komornika ze służby?

W niniejszym artykule przedstawię kwestię wydalenia ze służby komorniczej w trybie dyscyplinarnym. W pierwszej kolejności należy odnieść się do przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej komorników stosownie do ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

Zgodnie z art. 71 u.k.s.e., komornik odpowiada dyscyplinarnie za zawinione działania lub zaniechania, a w szczególności za:

  1. naruszenie powagi i godności urzędu;
  2. rażącą obrazę przepisów prawa;
  3. niewykonanie poleceń powizytacyjnych,
  4. wydatkowanie środków podlegających dokumentacji na działalność rażąco niezgodną z ich przeznaczeniem;
  5. podejmowanie czynności z nieuzasadnioną zwłoką;
  6. naruszenie właściwości określonej w art. 8.

W tym miejscu należy podkreślić, iż powyższe zbiór przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej nie jest zbiorem zamkniętym, a jedynie przykładowymi naruszeniami, które prowadzą do ewentualnej odpowiedzialności komornika.

W dalszej kolejności istotnym katalogiem przewidzianym przez przepisy prawne są kary dyscyplinarne. Stosownie do art. 72 ust. 1 u.k.s.e., karami dyscyplinarnymi są:

  1. upomnienie,
  2. nagana,
  3. kara pieniężna w granicach od dwukrotnej do trzydziestokrotnej wysokości przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego,

3a) kara zawieszenia komornika w czynnościach na okres od 6 miesięcy do 2 lat,

4) wydalenie ze służby komorniczej.

Zgodnie z powyższym, wszystkie kary wymienione w art. 72 ust. 1 u.k.s.e. są wymienione enumeratywnie, tak więc katalog ten jest zamknięty. Ponadto, wszystkie kary zostały wyliczone od kary najniższej (najłagodniejszej) do kary najwyższej (najsurowszej). Powyższy katalog dotyczy komorników sądowych oraz asesorów komorniczych.

Przedmiotem niniejszego artykułu jest wydalenie ze służby komorniczej. Jest to najsurowsza kara przewidziana przepisami ustawy. W obecnym stanie prawnym przedmiotowa kara dyscyplinarna ma poważne następstwa, bowiem zgodnie z art. 15a ust. 1a pkt 2 u.k.s.e., powołanie na stanowisko komornika wygasa z mocy prawa z dniem, w którym komornik został ukarany prawomocnym orzeczeniem dyscyplinarnym karą wydalenia ze służby komorniczej.

Orzeczenie kary dyscyplinarnej – wydalenia ze służby komorniczej, ma także dalsze konsekwencje prawne. Stosownie do treści art. 72 ust. 4 u.k.s.e., w przypadku wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika z mocy prawa w związku z orzeczeniem kary dyscyplinarnej, o której mowa w ust. 1 pkt 4 (wydalenie ze służby), osoba może ponownie ubiegać się o powołanie na stanowisko komornika po upływie 10 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.

Jak wynika z mojej praktyki zawodowej, najczęściej karę wydalenia ze służby zawodowej sądy dyscyplinarne orzekają w przypadkach poważnych nieprawidłowości finansowych w kancelarii komorniczej oraz uniemożliwienie odpowiednim organom przeprowadzenia kontroli, a także sytuacje przewinień dyscyplinarnych, z którymi łączy się także odpowiedzialność karna komornika.

Na sam koniec warto dodać, iż wykonanie prawomocnego orzeczenia co do kary wydalenia ze służby komorniczej należy do Ministra Sprawiedliwości (art. 76 ust. 1 u.k.s.e.).

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj