Kurator dłużnika

W niniejszym artykule przedstawię kwestię ustanowienia kuratora dla dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym. W pierwszej kolejności należy przywołać podstawę prawną powyższej instytucji. Zgodnie z art. 802 k.p.c., jeżeli miejsce pobytu dłużnika nie jest znane, sąd ustanowi dla niego kuratora z urzędu, gdy egzekucja ma być wszczęta z urzędu, w innych zaś sprawach – na wniosek wierzyciela. W tym miejscu należy wskazać, iż art. 802 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 144 k.p.c., jednakże ustanowienie kuratora w postępowaniu rozpoznawczym nie rozciąga się na postępowanie egzekucyjne.

Pierwszą z przesłanek ustanowienia kuratora jest uprawdopodobnienie, że miejsce pobytu strony nie jest znane. Drugą przesłanką jest konieczność doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji wywołującego potrzebę podjęcia obrony praw dłużnika (art. 143 kp.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Obie powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ta więc, samo twierdzenie wierzyciela, że miejsce pobytu dłużnika nie jest znane, nie spełnia przesłanki uprawdopodobnienia.

Jeżeli chodzi o procedurę ustanowienia kuratora to rozstrzyga o tym sąd egzekucyjny na wniosek wierzyciela albo na żądanie uprawnionego organu lub komornika. Przedmiotowy sąd sprawuje nadzór nad kuratorem, a więc m.in. wydaje zaświadczenia (art. 604 k.p.c.), przyznaje wynagrodzenie (art. 597 k.p.c. w zw. z art. 605 k.p.c.), bada sprawozdania (art. 595 i 596 k.p.c.). Z drugiej strony kurator obowiązany jest reprezentować dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym, a więc odbierać za niego wszelkie pisma związane z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, odpisywać na pisma, wytaczać ewentualne powództwa przeciwegzekucyjne.

Należy podkreślić, iż zarówno w przypadku ustanowienia kuratora z urzędu, jak i na wniosek wierzyciela – sąd wydaje stosowne postanowienie, bardzo często na posiedzeniu niejawnym, w którym wskazuje, jaki podmiot zostaje kuratorem oraz jego adres do doręczeń.

Na sam koniec warto dodać, iż zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2000 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 5/00, jeżeli egzekucję wydania nieruchomości prowadzi komornik wybrany zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. nr 133, poz 882 ze zm.), to właściwym do ustanowienia kuratora dla dłużnika nieznanego z miejsca pobytu (art. 802 k.p.c.) jest sąd rejonowy, przy którym działa ten komornik.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Obowiązek zaniechania danej czynności albo nieprzeszkadzania przez dłużnika czynności wierzyciela

W niniejszym artykule przedstawię kwestię szczególnych obowiązków dłużnika, które zostały przewidziane w przepisach dotyczących egzekucji świadczeń niepieniężnych, a mianowicie obowiązku zaniechania danej czynności albo nieprzeszkadzania przez dłużnika czynności wierzyciela.

Funkcją egzekucji sądowej jest wymuszenie na dłużniku wykonania obowiązku (z łac. dare, facere, pati) określonego w tytule wykonawczym. Między innymi przewidziane są również środki łamania oporu dłużnika lub innych osób, jeżeli czynnie lub biernie przeszkadzają czynnościom komornika przez ich utrudnianie albo uniemożliwianie (art. 765 k.p.c.). Potrzeba usuwania oporu (biernego lub czynnego) dłużnika występuje również, gdy opór skierowany jest przeciwko czynnościom (facere) wierzyciela, do wykonania których dłużnik został zobowiązany w tytule egzekucyjnym, lecz ich dobrowolnie nie wykonuje. Chodzi tu o czynności, które może wykonać także inna osoba, zwane są w nauce czynnościami zastępowalnymi lub zamiennymi (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1986 r., sygn. III CZP 79/86).

W art. 1049 § 1 k.p.c. ustawodawca uregulował egzekucję czynności zastępowalnej, zgodnie z którym, jeżeli w samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w razie niewykonania przez dłużnika w wyznaczonym terminie czynności, którą może wykonać także inna osoba, wierzyciel będzie umocowany do wykonania tej czynności na koszt dłużnika – sąd, w którego okręgu czynność ma być wykonana, na wniosek wierzyciela wezwie dłużnika do jej wykonania w wyznaczonym terminie, a po bezskutecznym upływie terminu udzieli wierzycielowi umocowania do wykonania czynności na koszt dłużnika. Na żądanie wierzyciela sąd przyzna mu sumę potrzebną do wykonania czynności.

W tym miejscu należy wskazać, iż umocowanie wierzyciela do wykonania na koszt dłużnika wskazanej w tytule egzekucyjnym czynności (facere) mieści w sobie nakaz jej znoszenia (pati) przez dłużnika. Ponadto, upoważnienie wierzyciela udzielone mu przez sąd egzekucyjny na podstawie art. 1049 k.p.c. stwarza w rozumieniu art. 1051 k.p.c. dla dłużnika zakaz szeroko rozumianego przeszkadzania czynnościom, do wykonania których wierzyciel został upoważniony. Należy wskazać, iż nie można przyjmować wykładni ograniczającej dopuszczalność łamania oporu dłużnika tylko do niektórych postaci przeszkadzania egzekucji czynności zamiennych (zastępowalnych).

Tak więc każdy bezprawny opór dłużnika, wywołujący skutki sprzeczne z celem egzekucji czynności zamiennej (zastępowalnej), podlega na wniosek wierzyciela z polecenia sądu (art. 1051 § 3 in fine k.p.c.) usunięciu przez komornika w sposób przewidziany w art. 765 k.p.c.

Innym istotnym przepisem w związku z powyższą instytucją prawa cywilnego jest art. 1051 k.p.c., zamieszczony w przepisach szczególnych o egzekucji w dziale dotyczącym egzekucji świadczeń niepieniężnych. Komentowany przepis stanowi swoistą formę egzekucji mającej na celu wymuszenie podporządkowania się przez dłużnika ciążącemu na nim obowiązkowi zaniechania określonej czynności albo nieprzeszkadzania w czynnościach wierzyciela. Przepis ten w jego zasadniczych częściach powtarza dyspozycje art. 838 k.p.c.

Art. 1051 k.p.c.

§ 1. Jeżeli dłużnik ma obowiązek zaniechać pewnej czynności lub nie przeszkadzać czynności wierzyciela, sąd, w którego okręgu dłużnik działał wbrew swemu obowiązkowi, na wniosek wierzyciela po wysłuchaniu stron i stwierdzeniu, że dłużnik działał wbrew obowiązkowi, nałoży na niego grzywnę. Tak samo sąd postąpi w razie dalszego wniosku wierzyciela;

§ 2. Ponadto sąd może na wniosek wierzyciela zobowiązać dłużnika do zabezpieczenia szkody, grożącej wierzycielowi wskutek dalszego działania dłużnika wbrew obowiązkowi. W postanowieniu sąd może wskazać wysokość i czas trwania zabezpieczenia;

§ 3. Jeżeli w samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w razie dokonania zmiany sprzecznej z obowiązkiem dłużnika wierzyciel będzie uprawniony do usunięcia tej zmiany na koszt dłużnika, sąd na wniosek wierzyciela po wysłuchaniu stron upoważni wierzyciela do usunięcia tej zmiany na koszt dłużnika. Na żądanie wierzyciela sąd przyzna mu sumę na ten cel potrzebną. W razie oporu dłużnika sąd na wniosek wierzyciela poleci komornikowi usunięcie oporu.

Obowiązek nieprzeszkadzania przez dłużnika czynności wierzyciela może wynikać z tytułu egzekucyjnego, jakim jest wyrok wydany w odrębnym postępowaniu o naruszenie posiadania, może on jednak również wynikać z tytułu egzekucyjnego w sprawie toczącej się w zwykłym postępowaniu według ogólnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, a w szczególności z wyroku wydanego w sprawie z powództwa właściciela nieruchomości władnącej o zakazanie naruszeń (art. 251 k.c. w związku z art. 222 § 2 k.c.). Szczególna forma egzekucji przewidziana w art. 1051 k.p.c. ma więc na celu zrealizowanie wszelkich tytułów egzekucyjnych wkładających na dłużnika obowiązek nieprzeszkodzenia czynnościom wierzyciela, a nie jedynie tytułów egzekucyjnych wydanych w wyniku postępowania posesoryjnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1967 r., sygn. III CZP 80/67).

Na sam koniec należy nadmienić, że do prowadzenia egzekucji stosownie do art. 1051 k.p.c., tak jak w zasadzie do prowadzenia każdego innego rodzaju egzekucji, nie wystarczy sam tytuł egzekucyjny. Aby nadawał się on do egzekucji, tytułowi temu powinna być nadana klauzula wykonalności. Podstawą egzekucji jest bowiem tytuł wykonawczy, którym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776 k.p.c.).

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku

W niniejszym artykule postanowiłem opisać szczegółowe zajęcie wierzytelności związane z podatkami, z którym to zajęciem coraz częściej spotykam się w praktyce w postępowaniach egzekucyjnych.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do podstawy prawnej przedmiotowego zajęcia, a więc art. 9022 k.p.c. Zgodnie z § 1 komentowanego przepisu, zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.) obejmuje także wierzytelności przyszłe, wynikające z nadpłaty lub zwrotu podatku powstałych w ciągu roku od dnia dokonania zajęcia. Ponadto, dłużnik wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku składa oświadczenie, o którym mowa w art. 896 § 2, dopiero po powstaniu zajętej wierzytelności albo informuje o braku swojej właściwości (§ 2). W dalszej kolejności, wykonując zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, organ podatkowy dokonuje doręczeń komornikowi wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej, w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 67 § 2c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (§ 3).

Zgodnie z powyższym, zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku oparte jest na podstawie trzech ustaw, tj. Kodeksu postępowania cywilnego, Ordynacji podatkowej oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jest to specyficzna instytucja prawna, która znajduje uznanie w działaniach samych komorników sądowych.

W tym miejscu należy wskazać, iż w uzasadnieniu projektu ustawy z 10 lipca 2015 r., na podstawie której dodany został art. 9022 k.p.c., podkreślono, że „skuteczność egzekucji z wierzytelności z tytułu zwrotu albo nadpłaty podatku jest stosunkowo niska, gdyż często zdarza się, że zawiadomienie o zajęciu wpływa przed powstaniem wierzytelności. Powoduje to, że komornicy sądowi wielokrotnie powtarzają zajęcie, a organy podatkowe są zmuszone wielokrotnie udzielać odpowiedzi komornikom”. Ponadto, należy podkreślić, że zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłat lub zwrotów podatków w rozumieniu ordynacji podatkowej dotyczy także wierzytelności, które powstaną z tych tytułów po ich zajęciu. Co za tym idzie, przedmiotowe zajęcie jest skuteczne w ciągu roku od dnia dokonania zajęcia. Komentowany przepis bezpośrednio łączy się z treścią art. 76 § 2a Ordynacji podatkowej dodanego na podstawie ustawy z 10 lipca 2015 r.

Stosownie do art. 76 § 2a Ordynacji podatkowej, w razie zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku jej zaliczenie na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, odsetek za zwłokę określonych w decyzji, o której mowa w art. 53a, oraz bieżących zobowiązań podatkowych ma pierwszeństwo przez realizacją zajęcia.

Na sam koniec warto dodać, iż również ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje adekwatne rozwiązanie zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, które zostało zawarte w art. 89a.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Alimenty jako świadczenie nienależnie pobrane

Przedmiotem niniejszego artykułu będzie kwestia zwrotu alimentów w związku z uznaniem przez dany organ administracyjny, iż wierzyciel pobrał nienależnie część świadczeń alimentacyjnych. Bardzo często w praktyce spotykam się z problemem tzw. „podwójnej alimentacji”, czy pobieraniu alimentów z funduszu alimentacyjnego przez „zbyt długi” okres.

W pierwszej kolejności należy odnieść się ogółem do procedury przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzją np. prezydenta danego miasta, świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostaje przyznane uprawnionej osobie, a więc najczęściej przedstawicielowi ustawowemu małoletniego dziecka (matce, ojcu) lub bezpośrednio dziecku, które jest już pełnoletnie, ale nadal się uczy.

W dalszej kolejności, wskutek uzyskania od danego komornika sądowego informacji o przekazaniu wierzycielowi w danym okresie konkretnej kwoty, która została nienależnie pobrana, organ może wszcząć postępowanie w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wymienionych w zaświadczeniu komornika sądowego wysokościach.

Kolejno, organ, który przyznał dane świadczenie alimentacyjne może wydać decyzję o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie kwoty wypłacone na rzecz np. małoletniego z funduszu alimentacyjnego w danej wysokości, a nawet może zażądać zwrotu tych świadczeń z ustawowymi odsetkami. Najczęściej organy administracyjne powołują się w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji do art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej „ustawa”), zgodnie z którym, nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzyma alimenty. To właśnie z treści zaświadczenia danego komornika sądowego zazwyczaj wynika, w jakiej kwocie wierzyciel pobrał kwotę niezgodnie z literą prawa, co w konsekwencji prowadzi do tego, że powyższa osoba obowiązana jest do jej zwrotu.

W mojej praktyce spotkałem się z decyzjami, w których organy żądające zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego wskazują, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu na zasadzie art. 19 ust. 1 ustawy są bowiem obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. W danym stanie faktycznym każdej sprawy alimentacyjnej wynika, czy w okresie wypłacania przez organ właściwy wierzyciela świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona równocześnie otrzymała alimenty za pośrednictwem komornika.

Art. 2 pkt 7 ustawy zawiera definicję legalną terminu „nienależnie pobrane świadczenie”. Definicja ta zbudowana została w formie zamkniętego katalogu niezależnych od siebie zdarzeń odpowiadających nienależnemu pobraniu. Zdarzenia te wymienione zostały w pięciu odrębnych podpunktach. Obowiązkiem organu wydającego decyzję, w której dokonuje on ustalenia co do nienależnego pobrania świadczenia jest wskazać, której z pięciu sytuacji opisanych w art. 2 pkt 7 lit. a-f ustawy odpowiada zachowanie wierzyciela alimentacyjnego uznane za pobieranie nienależnie świadczenia.

Należy wskazać, że organ żądający zwrotu świadczenia, zasadniczo zawsze musi wyjaśniono, która z sytuacji wymienionych w art. 2 pkt 7 ustawy stanowi podstawę prawną pozwalającą uznać pobrane przez wierzyciela lub inną osobę uprawnioną świadczenie za nienależnie pobrane. Organ odwoławczy ponadto musi wykazać, czy dana osoba poinformowała lub nie poinformowała organ o uzyskaniu od komornika alimentów w czasie, gdy uzyskiwała je również z funduszu alimentacyjnego.

W tym miejscu należy przytoczyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 382/16, zgodnie z którym niepoinformowanie organu o pobraniu od komornika alimentów ani też sam fakt ich pobrania równolegle do pobierania świadczenia alimentacyjnego nie stanowią per se przesłanek wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a – f ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ponadto obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. W sytuacji, gdy dana osoba nie otrzymała alimentów bezpośrednio od dłużnika, lecz określone sumy przekazał jej komornik w następstwie prowadzonej egzekucji, jego wadliwe działania nie mogą prowadzić do przyjęcia złej woli po stronie wierzyciela lub innej osoby uprawnionej (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. I OSK 1073/10, czy wyrok tut. Sądu z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 831/12, publ. CBOSA).

Co istotne, w każdej sprawie tego typu, należy rozróżnić pojęcie „nienależnego świadczenia”, a pojęciem „świadczenia nienależnie pobranego” występujących w orzecznictwie. Podkreśla się, że „świadczenie nienależnie pobrane” to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W tym ujęciu obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 478/10).

Na sam koniec należy podkreślić, że błędy procesowe bardzo często występują już na etapie postępowania przed komornikiem, ale także przed organem administracyjnym. Każdy organ egzekucyjny musi dokładne, zgodne z zasadą prawdy obiektywnej, ustalić stan faktyczny sprawy, zaś podjęcie rozstrzygnięcia w nierozpatrzonym należycie stanie faktycznym stanowi naruszenie procedury administracyjnej w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

W jakich przypadkach egzekucja administracyjna może zostać wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia?

W niniejszym artykule odniosę się do mało znanego rozporządzenia, lecz mającego ogromne znaczenie w praktyce, które w szczególnych sytuacjach uprawnia organ do wszczęcia egzekucji administracyjnej bez uprzedniego upomnienia strony postępowania.

Podstawą niniejszych rozważań jest Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego upomnienia (dalej „Rozporządzenie”). Przedmiotowa regulacja prawna bezpośrednio łączy się z Ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jak zostało wskazane w § 1, Rozporządzenie określa należności pieniężne, inne niż określone w art. 15 § 3a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwanej dalej „ustawą”, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia.

Jednakże, najważniejszym przepisem jest § 2 Rozporządzenia, który stanowi, iż egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy:

  1. należności pieniężnych, w przypadku których, na podstawie przepisów szczególnych, przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu zostało doręczone wezwanie do zapłaty;

  2. należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu;

  3. należności pieniężnych wynikających z orzeczeń, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

  4. należności pieniężnych dochodzonych w ponownie wszczętej egzekucji administracyjnej w przypadku, o którym mowa w art. 61 ustawy;

  5. należności pieniężnych państw członkowskich Unii Europejskiej/Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu dochodzonych na podstawie art. 84 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, tom 5, str. 72);

  6. kosztów upomnienia;

  7. kosztów egzekucyjnych;

  8. grzywien w celu przymuszenia nakładanych w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym;

  9. odszkodowań orzeczonych w sprawach o naprawienie szkód wyrządzonych przez skazanych w mieniu zakładów karnych i aresztów śledczych.

Odnosząc się natomiast do kwestii możliwości wszczęcia egzekucji bez uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia należy wskazać, że co do zasady wierzyciel przed wszczęciem egzekucji powinien wystosować do zobowiązanego upomnienie, w którym wezwie go do wykonania obowiązku. Wynika powyższe z przepisu art. 15 § 1 u.p.e.a., według którego egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 29 stycznia 2016 r., sygn. I SA/Lu 746/15).

Celem stosowania powyższej reguły jest dążenie do dobrowolnego wykonania już istniejącego obowiązku poprzez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania. Zasada zagrożenia egzekucją jest odpowiednikiem zasady przekonywania sformułowanej w art. 11 k.p.a. Przesłanie upomnienia ma na celu przypomnienie zobowiązanemu o ciążącym na nim obowiązku, oraz o rozmiarze zobowiązania, a tym samym umożliwienie mu dobrowolnego wykonania obowiązku bez konieczności uruchomiania postępowania egzekucyjnego. Upomnienie ma uświadomić zobowiązanemu następstwa niewykonania obowiązku, wykazuje bowiem konieczność i nieuchronności realizacji obowiązku, ma służyć także ekonomice postępowania przez umożliwienie uniknięcia wysokich kosztów egzekucji zarówno wierzycielowi, organowi egzekucyjnemu jak i zobowiązanemu.

Zauważyć należy, że co prawda w art. 15 § 1 u.p.e.a. ustawodawca przewidział wymóg uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia i obowiązek jego dołączenia do tytułu wykonawczego, jednakże w drodze Rozporządzenia, kierując się celowością doręczenia upomnienia oraz potrzebą zapewnienia efektywności czynności wierzyciela zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, określono wyjątki, a więc należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia.

Jak wynika z mojej praktyki zawodowej oraz orzecznictwa, brak obowiązku uprzedniego doręczenia upomnienia dotyczy tych należności pieniężnych, których wysokość została określona w orzeczeniu deklaratoryjnym. Egzekucja orzeczeń konstytuujących zobowiązanie pieniężne powinna być poprzedzona doręczeniem upomnienia. Zostało również wyjaśnione treścią przepisu § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r., że w ostatecznym orzeczeniu (decyzji) powinna być określona wysokość należności. Wynika to z jednoznacznego sformułowania przepisu. Wykładnia tego przepisu powinna być ścisła, bowiem jak wcześniej wspomniano dyrektywa ścisłej interpretacji przepisów traktujących o dopuszczalności zaniechania upominania, wynika z faktu, że przepisy te przełamują zasadą zagrożenia egzekucją, będącą zasadę ogólną postępowania egzekucyjnego ((por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 29 stycznia 2016 r., sygn. I SA/Lu 746/15).

Problem z doręczeniami w egzekucji nie dotyczy tylko i wyłącznie egzekucji w administracji. Należy wskazać także, iż brak obowiązku doręczenia upomnienia nie oznacza bowiem, że wysłanie upomnienie jest niedopuszczalne. Upomnienie ma bowiem umożliwić zobowiązanemu dobrowolne wykonanie obowiązku bądź wyjaśnienie powodów jego niewykonania. W istocie jest to przypomnienie zobowiązanemu o niewykonanym obowiązku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 września 2013 r. sygn. akt II FSK 2641/11).

Na sam koniec warto dodać, że w obecnym stanie prawnym, aktualnie działem administracji rządowej – finanse publiczne kieruje nie Minister Finansów, a Minister Rozwoju i Finansów, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 września 2016 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rozwoju i Finansów.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Odpowiedzialność odszkodowawcza komornika za szkodę wyrządzoną w toku egzekucji przez komornika – zagadnienia praktyczne

Przedmiotem niniejszego artykułu będzie omówienie w części odpowiedzialności komornika oraz Skarbu Państwa za szkodę jaka powstała w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego.

W pierwszej kolejności należy przytoczyć najważniejszy przepis dotyczący odpowiedzialności odszkodowawczej komornika z Ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Stosownie do art. 23 u.k.s.e., komornik jest obowiązany do naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu czynności (ust. 1). Ponadto, zastępca komornika ponosi odpowiedzialność jak komornik w zakresie czynności, które wykonywał (ust. 2), zaś Skarb Państwa jest odpowiedzialny za szkodę solidarnie z komornikiem (ust. 3).

Przechodząc do meritum należy wskazać, że przewidziana w art. 23 ust. 1 u.k.s.e. odpowiedzialność odszkodowawcza komornika za szkodę wyrządzoną w toku egzekucji przez komornika jest odpowiedzialnością deliktową za działanie niezgodne z prawem (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2006 r., IV CSK 6/06, Monitor Prawniczy 2006/9/458; uchwała Sądu Najwyższego z 13 października 2004 r., III CZP 54/04, OSNC 2005/10/168). Oznacza to, że nie jest to odpowiedzialność na zasadzie winy, lecz ryzyka, a podstawę jej przyjęcia stanowi wyłącznie bezprawność działania komornika i będąca tego następstwem szkoda. Warunki odpowiedzialności komornika wyznaczają przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa.

Odnośnie bezprawności działania komornika w związku z odpowiedzialnością odszkodowawczą spory sądowe w głównej mierze koncentrują się wokół jego obowiązków.

Ponadto, koniecznym elementem sprawy dotyczącej odpowiedzialności odszkodowawczej komornika jest to, by skarżący wykazał również, że w wyniku działania komornika poniósł konkretną szkodę, a więc np. uszczerbek finansowy wyrażający się różnicą w kwotach uzyskanych ze sprzedaży i kwotach, które mogłyby być uzyskane, gdyby komornik przeprowadził dodatkowy opis i oszacowanie nieruchomości.

Idealnym przykładem dla określenia szkody w wyniku czynności komorniczych będzie instytucja opisu i oszacowania nieruchomości. Zgodnie z przepisami, wartość oszacowania kształtuje wyłącznie poziom wyjściowej ceny sprzedaży nieruchomości (ceny wywoławczej), zaś jej faktyczna wartość jest weryfikowana w toku licytacji. W tego typu przypadkach, można prosto obliczyć różnicę pomiędzy podstawą dokonanego opisu i oszacowania, a kwotą uzyskaną z licytacji. W większości jednak przypadków, zarówno opis i oszacowanie (odnosząc się do przepisów szczególnych) oraz licytacje dokonywane są zgodnie z prawem i nie dochodzi w takiej sytuacji do szkody w postępowaniu egzekucyjnym.

W związku z powyższym wskazać należy, że odpowiedzialność odszkodowawcza komornika przewidziana w art. 23 ust. 1 u.k.s.e. jest odpowiedzialnością deliktową za działanie niezgodne z prawem, bez względu na zawinienie komornika. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej komornika miarodajne są ogólne przesłanki odpowiedzialności deliktowej przewidziane w art. 415 k.c. a zatem szkoda, zdarzenie ją wyrządzające (stosownie do art. 23 u.k.s.e. jest nim niezgodne z prawem działanie bądź zaniechanie komornika) i związek przyczynowy. Jak wskazuje się w judykaturze, zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodów – art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. – wszystkie przesłanki odpowiedzialności obowiązkowo udowodnić ma powód (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 11 lipca 2013 r. w sprawie o sygn. akt I ACa 103/13).

Jeśli chodzi o zdarzenie sprawcze, jakie można uznać za bezprawne działanie komornika to przypadków może być wiele, w zależności od stanu faktycznego sprawy. Przykładowo powyższe działanie może polegać na:

  • pominięciu przez komornika przy czynności egzekucyjnej wierzyciela, który skierował egzekucję do wierzytelności,

  • sporządzenie błędnego planu podziału.

Zakres odpowiedzialności komornika oprócz przesłanek z art. 415 k.c. wyznaczają także jego obowiązki przewidziane w art. 895 i nast. k.p.c. oraz w ustawach szczególnych.

W tym miejscu należy odnieść się do postępowania sądowego, którego przedmiotem jest odpowiedzialność odszkodowawcza komornika i Skarbu Państwa. Przy rozpoznaniu sprawy dany sąd, na podstawie materiału dowodowego przedstawionego zgodnie z zasadą kontradyktoryjności przez strony procesu w realizacji ich obowiązku określonego art. 6 k.c. i 232 k.p.c. i ocenionego zgodnie z dyspozycją art. 233 § 1 k.p.c., czyni wnikliwe rozważania prawne odnoszące się do każdej z przesłanek odpowiedzialności deliktowej komornika, w ramach całokształtu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Powyższy organ dokonuje w oparciu o szczegółowe ustalenia faktyczne gruntownej i wnikliwie uargumentowanej oceny w całokształcie ustalonych okoliczności czy zostało powód wykazał dostatecznie powstanie szkody i ewentualnie w jakim rozmiarze. Na samym końcu dochodzi do rozważenia – czy i ewentualnie w jakim zakresie – kształtuje się adekwatny związek przyczynowy pomiędzy działaniem komornika i zaistniałą szkodą.

Dopiero całościowe postępowanie sądowe pozwoli na rozstrzygnięcie o żądaniach strony powodowej w związku z zaistniałą szkodą w toku egzekucji komorniczej oraz o kosztach procesu, przy uwzględnieniu także kosztów ewentualnego postępowania odwoławczego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Skutki niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej

W niniejszym artykule przedstawię konsekwencję niezgodnego z prawem wszczęcia oraz prowadzenia egzekucji administracyjnej. W głównej mierze niniejszy blog zajmuje się egzekucją sądową na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Jednakże niewiele osób, przeciwko którym wszczęto egzekucję w administracji ma świadomość skutków jakie ponoszą w związku z niezgodnością z prawem podstawy takiej egzekucji.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: „p.p.s.a.”), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W tym miejscu należy wskazać najważniejszą podstawę prawną wyeliminowania z obrotu prawnego danego aktu administracyjnego, który może być podstawą wszczęcia egzekucji w administracji. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 747/15).

Kolejnym ważnym przepisem jest art. 64c § 3 u.p.e.a. Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że niezgodne z prawem wszczęcie i (lub) prowadzenie egzekucji, o którym mowa we wskazanym przepisie to stan istniejący w chwili rozpoczęcia i (lub) w toku egzekucji a więc w okresie od dnia wymienionego w art. 26 § 5 u.p.e.a. do dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku (art. 64c § 8) lub umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 34 § 4 i art. 59 § 1), powodujący niedopuszczalność egzekucji administracyjnej z przyczyn przewidzianych prawem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 1089/11).

Wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należności wynikające z podlegającej wykonaniu decyzji następnie uchylonej nie oznacza, że organ wydający decyzję i wystawiający tytuł wykonawczy postępował niezgodnie z prawem w sytuacji, gdy od chwili wszczęcia do czasu zakończenia egzekucji poprzez jej wykonanie decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu pozostawała w obrocie prawnym.

Uchylenie decyzji np. podatkowej, stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego skierowanego do egzekucji nie stanowi o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji.

W dalszej kolejności, z wyrażonej w art. 64c § 1 u.p.e.a. zasady wynika, iż koszty egzekucyjne, tj. opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w wysokości ustalonej w art. 64 § 1 i art. 64a § 1 u.p.e.a. oraz wydatki faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, obciążają zobowiązanego. Powyższy przepis wskazuje jednoznacznie, iż postępowanie egzekucyjne oraz związana z nim konieczność funkcjonowania organu egzekucyjnego jest następstwem braku pożądanych zachowań zobowiązanego (uchylania się od wykonania ciążących na nim obowiązków). Skoro postępowanie egzekucyjne oraz funkcjonowanie organu egzekucyjnego jest następstwem braku oczekiwanych zachowań zobowiązanych, to tym samym to zobowiązani ponoszą skutki działania tych organów w postaci obciążenia kosztami egzekucyjnymi.

Jak wynika z mojej praktyki zawodowej, decyzja stwierdzająca nieważność decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy i wszczęto egzekucję może prowadzić do ustalenia zaistnienia przesłanki z art. 64c § 3 u.p.e.a., gdyż tylko w tym przypadku dochodzi do jej eliminacji ze skutkiem wstecznym (od dnia jej wydania).

Należy podkreślić, że czym innym jest ocena zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, o której mowa w tym przepisie a czym innym jest ocena prawidłowości i zgodności z prawem decyzji, w oparciu o którą wystawiono tytuł wykonawczy.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, jeżeli tytuł wykonawczy został wystawiony na podstawie decyzji, która istniała w obrocie prawnym, a dopiero z upływem czasu została uchylona, a ponadto sam tytuł ten nie zawierał wad, które wykluczałyby wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, to wszczęcie i prowadzenie egzekucji jest zasadne. Inną konsekwencją prawną, która zmierza do umorzenia postępowania egzekucyjnego jest utrata mocy przedmiotowej decyzji administracyjnej, która była podstawą wszczęcia całościowej egzekucji.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Postanowienie nadzorcze sądu dotyczące komornika wydane w trybie art. 759 § 2 k.p.c., a tytuł wykonawczy

W niniejszym artykule przedstawię problematykę postanowienia nadzorczego wydanego przez sąd w związku z odpowiedzialnością odszkodowawczą oraz dyscyplinarną komornika. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż przepis art. 365 § 1 k.p.c. przyjmuje moc wiążącą prawomocnych wyroków, co dotyczy jedynie ich sentencji. Dla komornika w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym nie są wiążące oceny ani poglądy prawne wyrażone w uzasadnieniu danego wyroku. Jedynie w niektórych sytuacjach, dla ustalenia zakresu mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia, czyli granic jego prawomocności materialnej, mogą mieć znaczenie zawarte w uzasadnieniu orzeczenia motywy rozstrzygnięcia, a więc przesłanki przyjęte za podstawę przyjętego stanu faktycznego.

Jak już zostało wskazywane w artykule zatytułowanym Odpowiedzialność dyscyplinarna komornika sądowego, dla powyższej odpowiedzialności komornika istotne znaczenie ma jego wina, która jest bez znaczenia dla jego odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 23 u.k.s.e. Ocena sądu wyrażoną w sprawie dyscyplinarnej, odnoszącą się przede wszystkim do kwestii winy komornika nie jest wiążąca dla pozostałych sądów, np. w związku z innym toczącym się postępowaniem cywilnym.

Odpowiedzialność odszkodowawcza komornika przewidziana w art. 23 ust. 1 u.k.s.e. jest odpowiedzialnością deliktową za działanie niezgodne z prawem, bez względu na zawinienie komornika (por. między innymi uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 r. III CZP 54/04, OSNC 2005/10/168). Zgodnie z art. 1 tej ustawy, komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym. Należy go zaliczyć do organów władzy publicznej, wykonujących powierzone przez ustawę zadania przymusowego wykonywania orzeczeń sądowych. Z tych względów, jak wskazał Sąd Najwyższy w przytoczonej wyżej uchwale, odpowiedzialność odszkodowawcza za szkodę wyrządzoną przez komornika przy wykonywaniu władzy publicznej, mieści się w ramach konstytucyjnego modelu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną w wyniku niezgodnych z prawem działań organów władzy publicznej, przewidzianego w art. 77 ust. 1 Konstytucji RP. Nie może być zatem oparta na zasadzie winy. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej komornika miarodajne są ogólne przesłanki odpowiedzialności deliktowej przewidziane w art. 415 k.c., natomiast nie wchodzi w grę wina jako zasada tej odpowiedzialności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r. w sprawie o sygn. akt V CSK 279/09).

Przenosząc powyższe zasady odpowiedzialności odszkodowawczej komornika na praktykę prawnika, trzeba stwierdzić, że niezgodne z prawem jest takie działanie komornika, polegające na przeprowadzeniu egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, stanowiącego postanowienie nadzorcze Sądu wydane w trybie art. 759 § 2 k.p.c.

Postanowienie to nie jest bowiem tytułem egzekucyjnym w rozumieniu art. 777 § 1 k.p.c. i nie podlega egzekucji sądowej. Jest to postanowienie wydawane przez sąd w ramach nadzoru pełnionego nad działalnością komorników i ich czynnościami egzekucyjnymi, zobowiązujące komornika do podjęcia lub zaniechania określonych czynności egzekucyjnych albo usunięcia ich skutków. Wykonywane jest w trybie nadzoru przez organy sądowego nadzoru nad komornikami.

Bez wątpienia nie jest tytułem egzekucyjnym – nie jest orzeczeniem sądu określającym wierzyciela i dłużnika oraz obowiązek określonego zachowania, podlegającego egzekucji sądowej. Nie może być zatem na jego podstawie przeprowadzona egzekucja komornicza, nawet jeżeli nadano mu klauzulę wykonalności. Zgodnie bowiem z art. 776 k.p.c. podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, a tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności.

Reasumując, należy wskazać, iż przeprowadzenie przez komornika egzekucji sądowej na podstawie zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowienia nadzorczego wydanego przez sąd, które w praktyce nie jest tytułem wykonawczym, jest bezprawnym działaniem komornika.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Zwolnienie wierzyciela od kosztów sądowych a koszty postępowania egzekucyjnego

Przedmiotem niniejszego artykułu będzie zwolnienie z kosztów sądowych na rzecz wierzyciela, który w ramach postępowania egzekucyjnego ponosi także znaczne koszty celem dochodzenia własnego roszczenia przeciwko dłużnikowi. Wszystkie przepisy z zakresu opłat, w tym opłat stosunkowych oraz stałych dotyczą każdej ze stron postępowania egzekucyjnego. W większości, jak wynika z mojej praktyki zawodowej, do komorników wpływają wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych składane przez dłużników. Jednakże taka możliwość dotyczy również wierzycieli.

Podstawowym problemem w związku ze zwolnieniem z kosztów sądowych jest to, czy przedmiotowe zwolnienie wpływa także na koszty postępowania egzekucyjnego. Zwolnienie wierzycieli od kosztów postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie postanowienia odpowiedniego sądu, przede wszystkim w związku z toczącym się wcześniej postępowaniem przed sądem. Istota zwolnienia od kosztów sądowych w ramach postępowania egzekucyjnego sprowadza się do tego, czy takie zwolnienie jest kontynuacją uprawnień przyznanych w toku postępowania rozpoznawczego i służy zapewnieniu podmiotowi niedysponującemu koniecznymi środkami majątkowymi dostępu do postępowania wykonawczego, niezależnie od tego, czy egzekucja prowadzona jest przez sąd, czy przez komornika. Należy wskazać, iż przedmiotowe zwolnienie odnosi się wówczas do kosztów egzekucyjnych (opłat egzekucyjnych i wydatków), pełniących rolę analogiczną do kosztów sądowych. Stanowisko takie zostało także potwierdzone w judykaturze i doktrynie prawnej (por. uchwały z dnia 2 grudnia 1994 r., III CZP 153/94, OSNCP 1995, nr 3, poz. 51 i z dnia 26 września 2000 r., III CZP 25/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 35).

Ponadto, wierzycielowi korzystającemu ze zwolnienia od kosztów postępowania egzekucyjnego przysługują uprawnienia przewidziane w tytule IV ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Ustawa ta stanowi akt o podstawowym znaczeniu, zawierający generalne zasady kształtujące instytucję zwolnienia od kosztów sądowych (art. 1 u.k.s.c.), których brak w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji.

Zgodnie z art. 100 u.k.s.c., strona zwolniona w całości od kosztów sądowych nie uiszcza opłat sądowych i nie ponosi wydatków, które obciążają tymczasowo Skarb Państwa. Ze względu na konstytucyjne znaczenie instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jako gwarancji powszechnego dostępu do sądu także na etapie wykonania orzeczenia, przyznane uprawnienia mogą być ograniczone jedynie w drodze ustawowej, z usprawiedliwionych przyczyn i w tylko w koniecznym zakresie, co należy uwzględnić przy badaniu, jak kształtuje się zakres uprawnień wierzyciela zwolnionego od kosztów postępowania egzekucyjnego w porównaniu z konstrukcją przewidzianą w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

W tym miejscu należy wskazać uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2013 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 20/13, zgodnie z którą, zwolnienie od kosztów sądowych udzielone wierzycielowi w postępowaniu egzekucyjnym obejmuje opłatę stałą przewidzianą w art. 49a ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Opłata ta obciąża tymczasowo Skarb Państwa – sąd rejonowy, przy którym działa komornik.

Dalszą konsekwencją zwolnienia jest to, iż w postępowaniu sądowym koszty za stronę od nich zwolnioną wykłada ze swych środków sąd, przed którym koszty te powstały, dotyczy to także uiszczania wynagrodzenia z pomoc prawną udzieloną z urzędu. W postępowaniu egzekucyjnym znaczenie dla właściwości miejscowej danego sądu ma powiązanie komornika z sądem rejonowym przy którym działa (art. 1 u.k.s.e.), którego orzeczeniom podlega i którego prezes sprawuje nadzór nad jego działalnością (art. 3 u.k.s.e.)

Aby bardziej szczegółowo wskazać, jak przebiega procedura zwolnienia z kosztów i przejścia obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego przez Skarb Państwa należy odnieść się do ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Przedmiotowa ustawa jedynie w nielicznych przepisach nawiązuje do sytuacji podmiotów korzystających z takiego zwolnienia. W art. 8 ust. 11 u.k.s.e. określa wydatki komornika z wyboru działającego poza swoim rewirem, które obciążają wierzyciela niezależnie od przysługującego mu zwolnienia od kosztów sądowych i nie są wliczane do kosztów egzekucji obciążających dłużnika. W art. 40 ust. 3 u.k.s.e. na sąd rejonowy, przy którym działa komornik, nałożony został obowiązek przekazywania komornikowi sum niezbędnych na pokrycie wydatków w sprawach osób zwolnionych w tym zakresie od kosztów sądowych. Zagadnienie finansowania wydatków zostało więc rozwiązane w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji całościowo, ale z zachowaniem zasady wyrażonej w art. 100 ust. 1 u.k.s.c. Ciężar pokrycia wydatków komornika spowodowanych wnioskiem uczestnika postępowania egzekucyjnego zwolnionego w tym zakresie od kosztów sądowych został tymczasowo przerzucony na Skarb Państwa.

Przypisanie Skarbowi Państwa obowiązku kredytowania egzekucji świadczeń niepieniężnych na rzecz wierzycieli korzystających ze zwolnienia od stałej opłaty egzekucyjnej wymaga określenia jednostki, która powinna tymczasowo opłatę te wyłożyć. Artykuł 100 ust. 1 u.k.s.c. nie precyzuje tej jednostki, nie oznacza to jednak istnienia luki prawnej. Obowiązek wyłożenia kosztów za stronę stanowi wykonanie przez państwo jego ustrojowego zadania, jakim jest zapewnienie możliwości uzyskania ochrony sądowej stronie niedysponującej dostatecznymi środkami na ten cel. Właściwą jednostkę Skarbu Państwa wyznacza funkcjonalne powiązanie z kredytowanym postępowaniem. W postępowaniu sądowym koszty za stronę od nich zwolnioną wykłada ze swych środków sąd, przed którym koszty te powstały.

Na sam koniec warto dodać, iż wyłożone opłaty podlegają następnie rozliczeniu przy odpowiednim zastosowaniu, na podstawie art. 113 u.k.s.c., zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów egzekucji uregulowanych w art. 770 k.p.c.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Na poczet jakiej należności komornik zalicza w pierwszej kolejności dokonaną przez dłużnika wpłatę?

W tym artykule przedstawię kwestię zaliczania wpłaty dłużnika w ramach postępowania egzekucyjnego oraz czy należy zawiadamiać dłużnika o zaliczeniu dokonanej przez wierzyciela wpłaty na poczet zaległych odsetek, czy zaległych rat należności głównej.

Regulowana przez art. 451 k.c. instytucja zarachowania zapłaty dotyczy sytuacji, gdy dłużnik ma względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju, zaś spełnione świadczenie nie pokrywa wszystkich tych długów. Wówczas bowiem zarówno dla dłużnika, jak i dla wierzyciela może nie być obojętne, na poczet którego z długów zaliczyć daną wpłatę. Kwestie tę ustawodawca pozostawia woli stron (§ 1 i 2), a dopiero w braku odpowiednich oświadczeń stron, decydują kryteria ustawowe (§ 3).

Decyzja w tym względzie należy w pierwszej kolejności do dłużnika. Może on wskazać, który z długów chce uiścić, przy spełnieniu świadczenia, ewentualnie później, ale tylko do momentu, w którym wierzyciel nie dokona zarachowania. Wybór dłużnika co do zarachowania wiąże wierzyciela. Powyższe uprawnienie nie dotyczy jednak należności ubocznych, a więc przede wszystkim zaległych odsetek oraz zaległych świadczeń głównych, na poczet których wierzyciel może zaliczyć dokonaną zapłatę.

W konsekwencji uprawnienie dłużnika obejmuje wskazanie konkretnego długu, natomiast jeśli w jego skład wchodzą należności uboczne, takie jak zaległe odsetki oraz zaległe świadczenie główne, to wierzyciel nie jest związany dyspozycją dłużnika. Nawet gdyby dłużnik wskazał wyraźnie należność główną, na poczet której świadczy, wierzyciel może zaliczyć ją w pierwszej kolejności na zaległe odsetki od należności głównej, a pozostałą cześć na należność główną.

W dalszej kolejności, jeśli dłużnik nie wskaże, który dług chce zaspokoić, uprawnienie w tym względzie przechodzi na wierzyciela, który może dokonać zarachowania zapłaty w pokwitowaniu. Jak wynika z mojej praktyki, doskonałym przykładem jest dokonanie płatności wraz z przekazaniem odpowiedniego pokwitowania dokonania wpłaty. Przyjęcie przez dłużnika pokwitowania bez zastrzeżeń skutkuje wyłączeniem uprawnienia dłużnika co do określenia kolejności zapłaty. Dopiero gdy ani dłużnik, ani wierzyciel nie wskażą stosownego porządku zarachowania zapłaty (dokonania płatności na wskazaną przez niego należność), znaczenie ma wymagalność długów i jej data. Tak więc, tylko w tym momencie znaczenie prawne będzie miała data powstania długów oraz ich wymagalność w rozumieniu przepisów prawa cywilnego.

W tym miejscu należy odnieść się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2016 r. w sprawie o sygn. akt I CSK 732/15, zgodnie z którym, w świetle art. 451 § 1 k.c., a w szczególności zdania drugiego, nie budzi wątpliwości, iż odrębnymi długami uzasadniającymi wybór dłużnika nie są wymagalna należność główna i przysługujące od niej odsetki, względnie zaległa część należności głównej (w razie rozłożona jej na raty). Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził, iż w rozumieniu art. 451 § 1 zd. 1 k.c. stanowią one jeden dług. Wierzyciel nie ma obowiązku zawiadamiania dłużnika o zaliczeniu dokonanej przez niego wpłaty w pierwszej kolejności na poczet zaległych odsetek, czy zaległych rat należności głównej. Taki obowiązek nie wynika z przepisów k.c.

W związku z tym, jeżeli dłużnik zaznacza w tytule zapłaty, że czyni to na poczet zaległej należności głównej, w sytuacji, w której odmienny w stosunku do przepisu art. 451 § 1 zd. 2 k.c. sposób zaliczania nie wynika z łączącej wierzyciela i dłużnika umowy, powinien uzyskać u wierzyciela informację, czy rzeczywiście w taki sposób zaliczył jego wpłatę. W dalszej kolejności, w sentencji przedmiotowego wyroku wskazano, iż milczenie wierzyciela nie oznacza, że wyraził zgodę i odstąpił od uprawnienia z tego przepisu. Inaczej będzie w przypadku, gdy wierzyciel potwierdzi zaliczenie zgodnie ze wskazaniem dłużnika. Wówczas wierzyciel nie ma już możliwości skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 451 § 1 zd. 2 k.c.

Podkreślić należy, iż wyrażona w art. 451 § 1 zd. 2 k.c. reguła ma zastosowanie również, gdy dłużnik spełniający świadczenie ma względem wierzyciela nie kilka, lecz tylko jeden dług, złożony z należności głównej i zaległych odsetek-argumentum a maiori ad minus (zob. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1998 r., III CKN 17/98, nie publ., z dnia 17 maja 2000 r., I CKN 277/00, nie publ.).

Reasumując, zgodnie z powyższym, wierzyciel ma prawo na podstawie art. 451 § 1 zd. 2 k.c. zaliczać dokonywane częściami wpłaty np. z faktury w pierwszej kolejności na zaległe ustawowe odsetki, a następnie na należność główną. Jest to jego uprawnienie, ale dopiero z momentem, gdy dłużnik nie wskaże, na poczet którego z długów dokonuje wpłaty celem spełnienia świadczenia.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | Skomentuj