Skutki zajęcia ruchomości w oparciu o art. 848 k.p.c., a odpowiedzialność karna dłużnika za przestępstwo z art. 300 § 2 k.k.

W niniejszym artykule przedstawię kwestię, czy zbycie rzeczy zajętej w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego, może wyczerpywać znamiona przestępstwa określonego w art. 300 k.k.

Bardzo często w praktyce spotykam się z pytaniem, jakie skutki dla postępowania egzekucyjnego wywołuje zajęcie danej ruchomości. Z odpowiedzią na powyższy problem przychodzi art. 848 k.p.c., zgodnie z którym, zajęcie ma ten skutek, że rozporządzenie ruchomością dokonane po zajęciu nie ma wpływu na dalszy bieg postępowania, a postępowanie egzekucyjne z zajętej ruchomości może być prowadzone również przeciwko nabywcy. Przepis ten nie narusza przepisów o ochronie nabywcy w dobrej wierze. Z powyższego przepisu k.p.c. wynika, iż dłużnik nie może skutecznie rozporządzać zajętą ruchomością, jeżeli miałoby to wpływ na udaremnienie egzekucji poprzez m.in. sprzedaż, użyczenie. Co do zasady, nabywca zajętej rzeczy nie nabywa prawa własności takiej rzeczy, chyba że działał w dobrej wierze. Jeżeli więc nabywca nie wiedział o zajęciu (działał w dobrej wierze), uzyska własność dopiero z chwilą objęcia danej ruchomości w posiadanie. Nie powoduje to jednak ustania skutków zajęcia. W konsekwencji, nabywca w dobrej wierze może domagać się ochrony swych praw do zajętej ruchomości m.in. poprzez wytoczenie powództwa przewidzianego w art. 841 k.p.c.

W tym miejscu należy odnieść się także do głównego tematu niniejszego artykułu i odpowiedzialności karnej dłużnika w związku ze zbyciem ruchomości mimo toczącego się postępowania egzekucyjnego. Przed takim dylematem stanął Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt I KZP 31/04. Powyższe zagadnienie prawne skupiało się wokół dwóch pytań:

1. Czy wskazana w art. 300 § 2 k.k. przesłanka zbycia przez dłużnika składników swojego majątku odnosi się również do majątku zajętego?

2. Jeżeli tak, to czy w takim wypadku sąd karny powinien badać wskazaną w art. 848 k.p.c. in fine przesłankę ochrony nabywcy działającego w dobrej wierze?

Zdaniem Sądu Najwyższego problem związku postępowania egzekucyjnego z odpowiedzialnością karną dotyczy przede wszystkim wykładni przepisu art. 300 § 2 k.k. W postanowieniu Sąd Najwyższy wskazał, iż komentowany przepis sformułowany jest jasno i nie nastręcza żadnych trudności interpretacyjnych. Jakiekolwiek wątpliwości powinny mieć źródło nie w trudnościach interpretacyjnych znamienia „składniki swego majątku zajęte”, lecz w niezrozumieniu istoty przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. oraz pełnego zakresu znaczeniowego pojęcia „zajęcie” (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2005 r. w sprawie o sygn. akt I KZP 31/04).

W dalszej kolejności należy przytoczyć treść art. 300 § 2 k.k., zgodnie z którym, kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Jak zostało podkreślone w przedmiotowym postanowieniu Sądu Najwyższego, „zajęcie” oznacza decyzję właściwego organu, mocą której następuje odebranie jakiemuś podmiotowi swobody w rozporządzaniu przysługującym mu, określonym prawem majątkowym. Zatem, poza instytucją procesową postępowania egzekucyjnego toczącego się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czy środkami przymusu stosowanymi na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego – art. 295, Kodeksu karnego skarbowego – art. 169, pojęcie to odnosi się także do takich czynności, jak położenie na czymś aresztu, zatrzymanie chwilowe, zarekwirowanie, wzięcie w posiadanie, oddanie na przechowanie osobie godnej zaufania wydanych lub znalezionych w toku przeszukania przedmiotów mogących stanowić dowody w sprawie (zob. wyrok SN z dnia 15 czerwca 2004 r., II KK 38/03, OSNKW 2004, z. 7-8, poz. 76). Uwzględnienie takiego zakresu znaczeniowego pojęcia „zajęcie”, nawet bez dalszej analizy, wskazuje na wadliwość rozumowania, wyprowadzającego z treści art. 848 k.p.c. wątpliwość co do znamienia „mienia zajętego”, jeśli się zważy, że przepis ten dotyczy braku wpływu rozporządzenia przez dłużnika zajętą rzeczą w postępowaniu egzekucyjnym, które może być prowadzone przeciwko nabywcy, lecz nie dotyczy innych, wyżej przytoczonych postaci tego pojęcia.

Na sam koniec należy przytoczyć główne tezy postanowienia Sądu Najwyższego. Przede wszystkim zbycie ruchomości, która została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie k.p.c., może wyczerpywać znamiona przestępstwa określonego w art. 300 § 2 k.k., mimo przewidzianej w art. 848 k.p.c. możliwości kontynuowania postępowania egzekucyjnego przeciwko nabywcy rzeczy, ale tylko jeżeli zaistnieje skutek w postaci udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela. Co więcej, skoro dla kompletności znamion przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. niezbędne jest spowodowanie objętego umyślnością skutku w postaci „udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia swego wierzyciela” to w sytuacji kontynuowania toczącej się egzekucji wierzytelności w stosunku do nabywcy „mienia zajętego”, skutek może nie zaistnieć, a więc nie dojdzie do przypisania sprawcy czynu przestępstwa z art. 300 § 2 k.k.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Bartłomiej Łukomski

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Print
  • Digg
  • Sphinn
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Mixx
  • Google Bookmarks
  • Blogplay
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


× 1 = 9

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>